The Big PictureVerkiezingen burgemeester Istanbul

Ondanks alles heeft Turkije een gekozen regering, de kern van mijn definitie van democratie

null Beeld
Rob Vreeken

Aan de vooravond van de burgemeestersverkiezingen zondag in Istanbul maken we even een ommetje langs Terschelling. Daar vindt deze week Oerol plaats, het festival met theater en muziek in duinpannen en in boerenschuren, op het strand en op straat en op open plekken in het bos. En in de kerk van Midsland, waar Stichting Nieuwe Helden, Arsenaal en Het Zuidelijk Toneel op zoek gaan naar de toekomst van de democratie. In Search of Democracy heet de aanstekelijke voorstelling die op zich al een oefening in democratie is, want het publiek kan met groene (eens), rode (oneens) en blauwe (blanco) stemkaarten zijn mening kenbaar maken.

Dat is nog niet zo eenvoudig. Zelf raak ik enigszins in verwarring door de vraag ‘Wat zijn de essentiële onderdelen van de democratie zoals jij die zou willen?’ ‘Stemrecht voor iedereen’, is een optie. Vanzelfsprekend steek ik de groene kaart omhoog, net als bij ‘Gelijkheid voor allen’, bij ‘Vrijheid van meningsuiting’ en bij ‘Persvrijheid’. Maar bij ‘Scheiding van kerk en staat’ bekruipt me een twijfel die sterker wordt bij ‘Onafhankelijke rechtspraak’ en ‘Scheiding der machten’, en zelfs omslaat in lichte verontwaardiging bij ‘Bescherming van de zwakken’, ‘Vrij verkeer van goederen en diensten’ en ‘Zorg voor de natuur’.

Jawel, daar ben ik allemaal vóór, dus zoals veel van de tweehonderd aanwezigen ben ik geneigd mijn groene kaart op te steken. Maar zijn het ook essentiële onderdelen van de democratie als zodanig? Is een land per definitie niet-democratisch als de rechtspraak niet deugt? Als er een kloof gaapt tussen arm en rijk? Nee, dat vind ik niet. Dus steek ik mijn rode kaart op. En bij nader inzien: weet ik wel zeker dat van democratie geen sprake kan zijn als de persvrijheid wordt bedreigd?

Het is dan maar een klein sprongetje van Midsland naar Istanbul, waar zondag de burgemeestersverkiezingen worden overgedaan omdat de kiesraad de uitslag van 31 maart heeft afgekeurd.

Aanhangers van de Republikeinse Volkspartij (CHP) in verkiezingstijd, in Istanbul. 
 Beeld EPA
Aanhangers van de Republikeinse Volkspartij (CHP) in verkiezingstijd, in Istanbul.Beeld EPA

Met de persvrijheid is het in Turkije beroerd gesteld. Bijna zeventig journalisten zitten gevangen. Tientallen publicaties zijn verboden. De meeste tv-zenders volgen de regeringslijn. Ook andere rechten en vrijheden staan onder druk. Onafhankelijk kan de rechtspraak niet worden genoemd. Overheidsorganen worden gebruikt voor de politieke belangen van president Erdogan en zijn AK-partij.

Is Turkije niettemin een democratie?

Niet volgens het Oerol-ideaal. Toch zou ik niet meteen weten welke kleur kaart ik op die vraag zou moeten trekken. Ondanks alles heeft Turkije immers een gekozen regering, de kern van mijn definitie van democratie.

Tijdens de verkiezingscampagnes maakt de AKP schandelijk misbruik van de media, maar volgens internationale waarnemers verloopt het electoraal proces in Turkije grosso modo vrij en eerlijk. Ook de oppositie heeft nooit beweerd dat Erdogan een overwinning te danken had aan grootschalig gesjoemel met kieslijsten en stembussen. De AKP regeert omdat een (minieme) meerderheid van de Turken dat wil, punt. De eenzijdige informatie van de tv-zenders ten spijt, lijken de meeste kiezers prima te weten wat er op het spel staat. Ook komende zondag. Bij het tv-debat vorige week tussen Ekrem Imamoglu (CHP) en ­Binali Yildirim (AKP) zat heel Istanbul – en misschien wel heel Turkije – voor de buis.

Nee, in de hervormde kerk van Midsland kan de erdoganiaanse opvatting van democratie op weinig begrip rekenen. Ruim een derde van het publiek onderschrijft de stelling ‘De democratie werkt niet’ en noemt argumenten als ‘omdat de economie sturend is’ en ‘omdat klokkenluiders worden vervolgd’. Zelfs als ze de lat maar half zo hoog konden leggen, zouden de Turkse progressieven al dolblij zijn.

Dus wat doen we met de Turkse democratie? Rood of groen? What’s it gonna be boy, yes or no?

Ik haal diep adem en trek een kaart.

Groen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden