Opinie

Onbevoegde leraren vertrekken niet vanzelf

Beunhaas voor de klas

Ongekwalificeerd lesgeven moet wettelijk worden verboden, in het belang van de kwetsbare leerling.

Beeld thinkstock

Er is geen land waar onbevoegd lesgeven zo makkelijk is als in Nederland. RTL Nieuws deed onderzoek naar het aantal onbevoegde lessen op middelbare scholen. 77,6 procent wordt door een bevoegde leraar verzorgd. Bijna een kwart niet dus. Het dieptepunt is Rotterdam. Een derde deel van de lessen in de havenstad is onbevoegd. Een verdeling over de schooltypen leert dat het vmbo meer onbevoegden heeft dan het havo. Het havo heeft er weer meer dan het vwo. Leerlingen die veel les krijgen van niet-gekwalificeerde leraren scoren slechter op het examen.

Dat laatste is niet verrassend. Een kleine tien jaar geleden publiceerden de Amerikaanse onderzoekers Haycock en Peske het rapport Teaching Inequality. Over de relatie tussen de kwaliteit van de leraar en het leerrendement. Daaruit twee constateringen. Zwakke leraren werken overwegend op zwakke scholen met kinderen van ouders met lage inkomens. Twee jaar les van zo'n zwakke leraar resulteert in een leerachterstand die niet meer in te halen is. De parallellen met de situatie hier zijn pijnlijk. Een leraar die het maar niet lukt zijn bevoegdheid te behalen, is namelijk zwak. En in Nederland is de kans groot dat hij op een vmbo werkt. Het schooltype van de kansarme kinderen. Die hun perspectief op voorspoed op deze manier dagelijks zien verdampen.

Het verweer van schoolleiders en bestuurders is als de spreekwoordelijke langspeelplaat met de diepe kras. Bevoegde krachten zijn niet voor handen. Het valt met het kwaliteitsverlies reuze mee. Onder het leger onbevoegden zitten uitstekende leraren. Onder de bevoegde slechte. En zo'n opleiding? Ach, lesgeven leer je in de praktijk. Onbevoegd is niet altijd onbekwaam.

Vergissing

Deze manier van redeneren is een vergissing. Van het ergste soort. Vernietigend voor de status van het beroep. En misdadig jegens de Nederlandse jeugd. Het kapitaal van de toekomst. Want ja, lesgeven is een ervaringsambacht, ontwikkeling daarin gaat als autorijden, je leert het door doen. Maar voor beide activiteiten geldt: het is gevaarlijk, fouten kunnen fataal zijn en daarom moet je de toegang verdienen. En in het beroep leraar begint die toegang bij een studie van de te onderwijzen inhoud. Gevolgd door scholing in wat bekend is van opvoeden, leidinggeven aan groepen, leren van kinderen en leren in het schoolvak. En zonder een voldoende en aantoonbare ontwikkeling daarin moet iemand niet voor de klas mogen. Want pubers worden niet beter van amateurs die persoonsgeboden en intuïtief aanrommelen met een schoolboek. Om vervolgens schaamteloos een oordeel uit te spreken over de kwaliteiten en mogelijkheden van diezelfde kinderen.

Studie, stage, bevoegdheid en dan een baan, dat is de koninklijke weg. Buschauffeurs zonder rijbewijs, artsen zonder diploma, het is ondenkbaar. En probeer het maar eens. In Vlaanderen. Onbevoegd solliciteren op een onderwijsbaan. De kans op een uitnodiging voor een gesprek is nul. Niet zo lang geleden was dat hier ook zo.

Maar toen kwam de grote ontspanning van de decentralisering. De overheid nam afstand. Net als de inspectie. Schoolbesturen verzelfstandigden. De lumpsum werd ingevoerd. In dit bekostigingssysteem vertegenwoordigden leerlingen de opbrengsten. Leraren de kosten. Kranten schreven over een dreigend lerarentekort. De nieuwe term zij-instromer verzorgde de wettelijke basis leren en werken voor de klas zonder kwalificatie. De goedkope onbevoegde leraar was meer dan welkom. Deze verloedering heeft twintig jaar lang de professionele cultuur op de scholen uitgehold.

Beeld thinkstock

Mooi streven

Nu laat RTL Nieuws zien dat het zo niet langer kan. Staatssecretaris Sander Dekker (VVD) vindt dit ook. Hij wil vanaf 2017 liever geen onbevoegden meer. Een mooi streven. Maar bestuurders zullen antwoorden: wij hebben geen geld om geschoolde krachten aan het beroep te binden. Waarna gegarandeerd een even technocratisch als onbegrijpelijk verhaal volgt over de zegeningen van de flexibele schil in de wendbare onderwijsinstelling.

Ziehier de ultieme kwestie van het Nederlands onderwijsbeleid. Iedereen vindt van alles, wil van alles, roept van alles. De kakofonie doet pijn aan de oren. Maar helaas ontbreekt de zweep die de boel in het gareel mept. Kortom, alleen een robuuste interventie met wetten, regels en geld krijgt die onbevoegden de klas uit. Verbied ongekwalificeerd lesgeven. Beloon scholing. Regel dat nationaal. Politiek is ook verantwoordelijkheid nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.