Opinie

Onbevangenheid wordt vanaf groep 3 de kop ingedrukt

De leesprestaties van Teun worden op school onderverdeeld in zonnetjes, sterretjes en maantjes, schrijft docent Pascal Cuijpers. 'Spelelementen zijn verworden tot wedstrijdelementen, die kunnen zorgen voor somberheid of een vorm van faalangst.'

Beeld anp

Teun van 6 jaar zit inmiddels in groep 3. Hij is van nature een beweeglijk en avontuurlijk ingesteld persoontje. Het behalen van zwemdiploma's A en B was 'een makkie' - zoals hij dit zelf met een ongedoseerd portie zelfvertrouwen zo mooi zegt. Daarnaast heeft hij een enorme aanleg voor het in elkaar knutselen van technische Lego. Vanaf het begin van het schooljaar is hij echter veranderd. Hij vindt school niet meer leuk, huilt 's morgens bij het ontbijt en zegt geregeld 'dat hij het niet kan.' Na een oudergesprek met de leerkracht van groep 3, werd al snel duidelijk wat er aan de hand is. Teun is een 'maantje', zoals hij het zelf zegt.

Na enig speurwerk tref ik op de site van Veilig leren lezen een uitleg aan met betrekking tot het hanteren van een leesmethode, waarbij de leesprestaties van kinderen onderverdeeld worden in zonnetjes, sterretjes en maantjes. Kinderen die vallen onder de 'maantjes', voldoen aan de leesbasis die een leerling van groep 3 dient te hebben. Niets meer en niets minder. 'Sterretjes' zijn leerlingen die een moeizame leesontwikkeling hebben en enigszins achter liggen op dit gebied ten opzichte van hun klas- en leeftijdsgenootjes. En 'zonnetjes' zijn leerlingen die al beschikken over een volledige letterkennis én zelfstandig kunnen werken aan moeilijkere opgaven. De ex-kleuters kunnen zelf aan de hand van pictogrammen op de verschillende le(e)smethodes zien met welk boekje ze mogen werken. Door middel van deze verdeling kan de leerkracht 'optimaal differentiëren door in te spelen op de verschillen binnen de groep 3.'

Metaforische lading

Oftewel: een hippe term, die veel gebruikt wordt met het oog op het onderwijs van de toekomst en het bijbehorende maatwerk, wordt hier ingezet om kinderen van 6 jaar in te delen op een vooraf bepaald leesniveau. Uiteraard benadrukken de methodemakers - ze voelden wellicht al preventieve nattigheid omtrent hun competitieve methode - dat het niet de bedoeling is om kinderen als persoontje op deze manier te labelen als zijnde een zonnetje, sterretje of maantje.

Ik onttrek me niet aan het idee dat we met deze verkaveling in niveauverschil op taal- en leesgebied de jongste leerlingen op dit gebied al in hun jongste leef-, leer- en leesfase oormerken. Kinderen weten intuïtief heel goed dat wanneer ze werkbladen maken voor het niveau sterretje of maantje, dat ze niet bij de besten horen. Wellicht zien of voelen ze zelfs al de metaforische lading van de goedbedoelde pictogrammen. De zon zorgt immers voor het meeste licht en straalt het hardst. De maan kan hier niet aan tippen, laat staan dat er genoeg licht zou zijn van enkel een ster. Het is dan ook een kwestie van commerciële schijn-niveaubewaking, die niet bijdraagt aan het schoolfundament van de jongste leerlingen op school. Spelelementen zijn verworden tot wedstrijdelementen, die kunnen zorgen voor somberheid of een vorm van faalangst. Onbevangenheid en op spelenderwijs leren wordt bij aanvang van groep 3 acuut de kop ingedrukt door het bepalen van de niveaus en het koppelen aan pictogrammen. Is dan het enige doel om aan het eind van het schooljaar als 6- of inmiddels 7-jarige te voldoen aan het AVI-niveau E3?

Commercieel opgelegde prestatiepictogrammen

Om de voorstanders van de bekritiseerde leesmethode voor te zijn: ja, ik besef heel goed dat er altijd al verschillen tussen kinderen zijn geweest en dat het goed is om als kind de mogelijkheid te hebben in een heterogene groep te functioneren waar gedifferentieerd wordt en een gezonde werksfeer heerst. Het gaat mij puur om de commercieel opgelegde prestatiepictogrammen, die kinderen onbewust kunnen laten voelen 'wat ze zijn.' Daarbij is een leerkracht doorgaans prima in staat om zónder pictogrammen en bijbehorende dubieuze (prestatie)termen het niveau van het kind aan te geven, bijpassende werkjes te verzorgen en de kwaliteit te bewaken. Mocht er daarnaast uiteindelijk toch gewerkt blijven worden met de bewuste pictogrammen, dan is het misschien een mooi experiment om alle werkboekjes en werkbladen te voorzien van enkel stralende zonnetjes. Kijken wat er dan gebeurt.

Pascal Cuijpers is docent in het voortgezet onderwijs, publicist en auteur van 'Leraren hebben meer vakantie dan mensen die werken'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden