Opinie

Omvang van seksueel geweld in Zuid-Soedan is schokkend

Nergens in Afrika is het seksueel geweld tegen vrouwen zo schrijnend als in Zuid-Soedan.

Beeld Daniel Rosenthal

Als Hoge Commissaris voor Mensenrechten van de VN bezocht ik Zuid-Soedan in mei 2012, minder dan een jaar nadat de inwoners in een referendum gekozen hadden voor een betere toekomst als onafhankelijk land. Ik zag er mensenrechtenkwesties die aangepakt moesten worden, maar ook veel optimisme.

In april 2014 keerde ik terug naar Zuid-Soedan, vier maanden nadat de spanningen binnen de leidende partij van het land, de Sudan People's Liberation Movement (Soedanese Volksbevrijdingsbeweging, SPLM) geescaleerd waren tot een gewapend conflict in de hoofdstad Juba. Het geweld verspreidde zich snel onder de strijdkrachten, waarbij burgers doelwit werden op basis van hun etnische afkomst of vermeende politieke voorkeur. Gewapende misdadigers maakten het platteland onveilig door er vrouwen en kinderen te verkrachten en tot seksslaven te maken. De hoop die ik koesterde werd aan gruzelementen geslagen.

Het meedogenloze seksuele geweld in Zuid-Soedan doet denken aan Rwanda. In 1998, toen ik rechter was bij het Rwanda-tribunaal (International Criminal Tribunal for Rwanda), hoorden mijn collega's en ik afgrijselijke verhalen over massaverkrachtingen en andere seksuele misdaden. De getuigenissen van slachtoffers, die vertelden dat de verkrachting hun fysieke en psychologische gezondheid en hun leven verwoest had, raakten me diep.

Hoewel er in Zuid-Soedan geen genocide plaatsvindt, is het gehalte aan seksueel geweld niet minder schokkend. Zainab Bangura, VN-gezant voor seksueel geweld in gewapende conflicten, zei recent dat ze in haar dertigjarige carrière nog nooit een situatie gezien had die erger was dan die in Zuid-Soedan. Ze kan vergelijken met Liberia, Somalië, Sierra Leone, de Democratische Republiek Congo, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Bosnië, waar vrouwenlichamen wapens werden in de frontlinies van het conflict.

Een van de belangrijkste redenen waarom we dergelijk extreem seksueel geweld zien in Zuid-Soedan, is de alomtegenwoordige cultuur van straffeloosheid in het land. De daders - onder wie leden van de politie, het leger en gewapende milities - weten dat er geen streng rechtssysteem is en dat er bijna geen risico's op vervolging zijn. Als dit niet verandert, zal seksueel geweld alleen maar toenemen en brutaler worden, aangezien de ene geweldcyclus de brandstof levert voor de volgende.

Voor wie op zoek is naar rechtvaardigheid, het afleggen van verantwoording en een einde aan deze cultuur van straffeloosheid is de door de Afrikaanse Unie opgerichte Onderzoekscommissie voor Zuid-Soedan een lichtpuntje in de duisternis.

Er wordt gezegd dat het eindrapport van de Commissie, die onder leiding staat van de voormalige Nigeriaanse president Olusegun Obasanjo, een ontluisterend document wordt dat details bevat over talrijke inbreuken tegen de mensenrechten en de namen vermeldt van personen voor wie vervolging aangewezen is. Zo ziet het begin van verantwoording afleggen eruit.

Wanneer minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders later deze maand de top van de Afrikaanse Unie in Ethiopië bijwoont, is het dan ook uiterst belangrijk dat hij er bij de Raad voor Vrede en Veiligheid van de Afrikaanse Unie op aandringt om het rapport openbaar te maken en de eigen aanbevelingen op te volgen om zo een geloofwaardig verantwoordingsmechanisme voor Zuid-Soedan te creëren. Als het rapport begraven of afgezwakt wordt, zal de hoop die gewekt werd door het aanstellen van de Onderzoekscommissie verdwijnen en zal de straffeloosheid verder hoogtij vieren.

Er is de voorbije twintig jaar enorme vooruitgang geboekt in het aanpakken van straffeloosheid voor ernstige misdrijven, in het bijzonder via de ad hoc-rechtbanken voor ex-Joegoslavië, Rwanda, Sierra Leone en Cambodja en het Internationaal Strafhof.

Indien de regering van Zuid-Soedan geen einde wil maken aan of niet in staat is om deze verraderlijke vorm van geweld gericht op vrouwen en meisjes te stoppen, moet de internationale gemeenschap haar verantwoordelijkheid nemen.

Wanneer Koenders dus vergadert met Afrikaanse staatshoofden en ambtenaren van de Afrikaanse Unie tijdens de 24ste top van de AU in Addis Abeba moeten de betrokkenen dan ook al het mogelijke doen om ervoor te zorgen dat het rapport van de Onderzoekscommissie van Obasanjo het begin van het einde betekent voor de straffeloosheid in Zuid-Soedan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden