Ombudsvrouw: Mag de krant criminelen vereren?

Een interview is geen erepodium voor goed gedrag, het gaat om het verhaal. Soms is een andere vertelvorm beter. En vergeet de stem van slachtoffers niet.

Beeld de Volkskrant

Op een wereldwijde ranglijst van misdadigers zou de rechterhand van Pablo Escobar, die zeker 250 moorden pleegde, ongetwijfeld ergens in de top staan. Terwijl de gevallen quizmaster, in België verdacht van betrokkenheid bij drugshandel, onderaan zou bungelen. Ze hadden zaterdag een overeenkomst: beiden illustreerden een bijlagecover.

De Colombiaan, John Jairo Velásquez, alias Popeye, toonde voorop Zaterdag zijn getatoeëerde armen met 'El General de la Mafia'. 'Nu is hij een ster op Netflix en YouTube', stond eronder. Frank Masmeijer - tussen 1985 en 1997 het spelshowgezicht van de NCRV - lachte voorop het magazine zijn witte tanden bloot, de foto oogde wazig zoals een tv-scherm met storing. 'Ex-quizmaster Frank Masmeijer weer in beeld (maar nu als verdachte)', luidde de aankondiging naar het vraaggesprek van zes pagina's (acht inclusief foto's).

'Wil die ene Volkskrant-abonnee die blij was met de zes pagina's Frank Masmeijer in het magazine nú opstaan?', hoonde een lezer maandag in een ingezonden brief. Woensdag volgde op dezelfde plek kritiek op het Velásquez-interview. 'Zou het een kwaliteitskrant niet beter passen (...) dit soort mensen massaal de rug toe te keren; volledig dood te zwijgen?'

Ze vertegenwoordigen een reeks mailtjes, waarvan de meeste kritiek op het vraaggesprek met de ex-quizmaster betroffen. De teneur: 'Wat triest om dit individu een podium te geven in jullie kwaliteitskrant.' En: 'Is het gewoonte om verdachten van een ernstig strafbaar feit zo uitgebreid de kans te geven zichzelf vrij te pleiten?' Dat de coververhalen bepaald niet positief op elkaar afstraalden, bleek eveneens uit verschillende reacties. 'Waarom schrijft u zo graag kritiekloos over grote en kleine criminelen die het in de bovenwereld hebben gemaakt?'

Allereerst de vraag die in de meeste monden bestorven lag: waarom in vredesnaam Frank Masmeijer? 'De kandidaten wisselen sterk', zegt de chef. Het interview in het magazine is geen erepodium voor uitblinkers in goed gedrag. 'De ene week is het een schrijver, dan weer een ex-quizmaster. We halen voor niemand onze neus op.' De coördinator vult aan: 'Het gaat om het levensverhaal, om la condition humaine. We portretteren de mens in al zijn facetten.'

Directe aanleiding was het verschijnen van een boek en een realityshow over Masmeijers leven. 'We wilden net voor de hype gaan zitten', zegt de chef, om er meteen aan toe te voegen dat het boek en de show inmiddels zijn uitgesteld tot september, kort voordat de rechtbank uitspraak doet.

Jhon Jairo 'Popeye' Velásquez. Beeld Fabio Cuttica

Er is zeker een interessant verhaal over Masmeijer te vertellen, vraag is of een uitgebreid vraag-antwoord-interview de beste manier is. Met een andere vertelvorm waren de motieven om hem aandacht te schenken wellicht beter tot hun recht gekomen: de aan lager wal geraakte quizmaster die zichzelf wil rehabiliteren door zijn levensverhaal uit te venten.

Het verwijt dat Masmeijer zijn straatje mag schoonvegen, snijdt geen hout. Sterker, het interview leek soms eerder op een kruisverhoor, omdat hij werd geconfronteerd met tegenstrijdigheden over zijn strafzaak. 'Dat moest ook', zegt de chef, 'we laten hem natuurlijk niet kritiekloos leeglopen.'

Masmeijer ontkent trouwens alles - ja, hij wist dat bepaalde mensen met iets bezig waren, maar hij had er niets mee te maken. Ongeloofwaardig en grappig, vonden sommige lezers op sociale media, die wél van het interview genoten. Anderen vonden het juist ongemakkelijk dat ze zichzelf tijdens het lezen op leedvermaak betrapten. Critici hielden er het beeld aan over dat Masmeijer zichzelf mag vrijpleiten.

Een andere timing had de lezer waarschijnlijk houvast geboden. Wanneer de redactie had gewacht op de uitspraak van de Belgische rechtbank, was in elk geval duidelijk geweest hoe deze Masmeijers verhaal weegt en welke feitelijkheden zijn vastgesteld.

Over Velásquez' strafblad bestaat geen greintje twijfel (hij gaf ook nog eens opdracht tot zo'n drieduizend moorden). De auteur schetst een indringend portret van een gewetenloze massamoordenaar, die op straat wordt aangeklampt door bewonderaars die een selfie met de 'generaal van de maffia' willen. Daar ligt ook de legitimatie voor het verhaal: hoe kan een crimineel waarbij de Holleeders van deze wereld bleekjes afsteken, uitgroeien tot een beroemdheid met een YouTube-kanaal en Netflix-serie?

Lezers die vinden dat de krant überhaupt geen aandacht mag schenken aan zo'n massamoordenaar, willen kennelijk verstoken blijven van die realiteit. Dat is hun goed recht, maar een verkeerd uitgangspunt voor een krant.

Frank Masmeijer op de boot. Beeld Martin Dijkstra

Lees hier het interview met Frank Masmeijer en het artikel over Jhon Jairo Velásquez.

Er was ook specifiekere kritiek. 'Ik begrijp de nieuwswaarde van het onverklaarbare fenomeen van de 'knuffelcrimineel'', mailt een lezer. Maar hij begrijpt niet dat een 'geesteszieke man trots' het woord mag doen. Hij had liever een profiel gelezen. Een ander mist balans: 'Hoe veel leed hij ontelbare mensen (inclusief familie en kennissen van slachtoffers) heeft berokkend, komt niet echt tot leven.'

De lezer heeft een punt. Afgezien van dwepende passanten en een medewerker worden geen andere mensen geciteerd. Meerdere stemmen om het fenomeen van de beroemde crimineel te verklaren, hadden het verhaal evenwichtiger gemaakt. Fans (hoe verantwoorden zij de adoratie), een deskundige (voor sociologische of psychologische duiding) en nabestaanden (wat betekent de verering voor hen).

Daarover is in een laat stadium - op de dag van de deadline - nog wel gediscussieerd, maar toen was het te laat voor structurele ingrepen, zoals alsnog praten met slachtoffers. Wel werd besloten de kritiek op Popeyes roem nadrukkelijker in het stuk te benoemen.

De correspondent vindt achteraf eveneens dat het beter was geweest de slachtoffers zelf aan het woord te laten. Nu wordt hun kritiek alleen zijdelings genoemd. Het was niet bij haar opgekomen, omdat het idee oorspronkelijk anders was. Ze wilde in zijn hoofd gaan zitten: wat beweegt een massamoordenaar? Toen ze met hem op pad ging en duidelijk werd hoe beroemd hij was, verlegde ze haar focus. Voorts was ze vooral bezig met een andere balanceeroefening: schrijven over de verering van een 'verwerpelijke man' zonder er zelf aan mee te doen. Haar rake scènes maken zijn roem des te onbegrijpelijker.

Blijft één parallel tussen de ex-quizmaster en de rechterhand van Escobar onderbelicht: het uitbaten van een (vermeend) crimineel leven als entertainment. Ik voorzie een boeiend verhaal met Escheriaanse doorkijkjes naar de fascinatie van de mens met misdadigers, naar het spanningsveld tussen meeslepende televisie en het verheerlijken van verachtelijke sujetten en non-valeurs, én naar de al dan niet gewetensvolle rol van media.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.