ColumnSheila Sitalsing

Om nu heel hard te roepen ‘dit is racisme’ vond de staatssecretaris te ver gaan

null Beeld
Sheila Sitalsing

De mensen die het overkwam, zagen het zelf als eerste toen ze medeslachtoffers ontmoetten: de grote meerderheid van hen was niet wit. Er waren ze verschrikkelijke dingen overkomen, de Belastingdienst had soms op hun voordeur een sticker geplakt waarop stond dat er beslag was gelegd op hun huis, anderen hadden hun auto moeten inleveren, hun salaris, hun kinderen soms. Ze begrepen maar half wat er aan de hand was, of voor eentiende maar, zo zou veel later blijken toen het gebeurde officieel tot schandaal was uitgeroepen en toeslagenaffaire was gaan heten.

Gedupeerden zonder machtspositie of bekendheid die zich watertrappelend in een door de overheid gegraven modderplas óók nog eens moeten afvragen of hun afkomst, achternaam of huidskleur er mogelijk iets mee te maken zou kunnen hebben, horen allemaal dat jennende stemmetje in het achterhoofd. Vrouwen die onverhoeds door een machtige man zijn betast, herkennen dat. ‘Niemand gaat je geloven.’

De journalisten van Trouw en RTL die als eersten in de modder gingen graven, zagen het ook. In 2019 zat Pieter Klein van RTL met gedupeerden in een zaaltje en zag dit: ‘Om me heen zaten uitsluitend mensen die net iets minder blank waren dan ik. Ik zag wat ik eigenlijk al wist. Al die mensen die in 2014 ongenadig werden aangepakt en daarna het bos in gestuurd, hebben een migratieachtergrond. Hartstikke Nederlands, maar wel met een tweede nationaliteit.’

In de jaren daarna kwam het in flarden naar buiten, vervat in afkortingen en in de rapportentaal waarin alles in de lijdende vorm staat en het zoeken is naar verantwoordelijken. Er was iets met selectie op ‘tweede nationaliteit’. ‘Discriminatie?’ Dat moest eerst zorgvuldig worden onderzocht. ‘Racisme?’ Bah, wat een polariserend woord en dat júíst nu. ‘Institutioneel racisme?’ Gek woord van gekke sociologen.

Er werd ongelooflijk veel ‘zorgvuldig onderzocht’. Zoveel zorgvuldigheid zou vijftien jaar eerder nog fijner zijn geweest, dachten slachtoffers, maar ze hielden het netjes. Net als de vrouwen die zich uitspreken tegen de zwijnen wisten ze: als je wilt dat ze je geloven, moet je ijzig kalm blijven.

De zorgvuldigheid kwam uitgesmeerd over talloze verslagen tot ons. Toch selectie op tweede nationaliteit. Toch etnisch profileren. Aha, ‘institutionele vooringenomenheid’. Toch zwarte lijsten, van mensen die bij voorbaat werden verdacht door hun eigen overheid. Er staan 270 duizend namen op. Omdat ze arm waren, bijvoorbeeld.

Dinsdag werd het jongste zorgvuldige onderzoek gepubliceerd; het lag al een maand op het ministerie. Naast tweede nationaliteit waren ook ‘uiterlijke kenmerken’ reden voor een plekje op de zwarte lijsten, destilleerden de onderzoekers uit mailverkeer. Niet alleen bij Toeslagen, ook bij de Inkomstenbelasting.

Dinsdag vroeg Nieuwsuur aan de nieuwe staatssecretaris op dit dossier of hij selectie op ‘uiterlijke kenmerken’ racisme vindt. Hij vindt het, zei hij, ‘onacceptabel’. Maar om nu ‘heel hard te gaan roepen: dit is racisme’, dat vond hij un peu trop. Daar is ‘nader onderzoek’ voor nodig.

Er zijn lezers die niet van raillerende stukjes houden, want dat leest zo vervelend op de vroege ochtend. Daarom schrijf ik dit ijzig kalm op: je kunt zwoegen wat je wilt, maar als je achternaam of je ‘uiterlijke kenmerken’ niet bevallen, is het een helse klus om zelfs door dienaars van de neutrale overheid gezien te worden als volwaardig Nederlander, als iemand die zich net zo ge- of misdraagt als ieder ander. Dat is beangstigend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden