Opinie Integriteit

Om integriteitsvragen te voorkomen is een heldere gedragscode voor Kamerleden essentieel

Henk Krols Taiwan-tripje onderstreept de noodzaak van heldere gedragsregels voor parlementariërs, betoogt hoogleraar Paul Bovend’Eert.

Het bezoek van Henk Krol van 50Plus aan de hoogwaardigheidsbekleders van Taiwan. Beeld Still uit een video van Nieuwsuur

Afgelopen week bracht Henk Krol, fractievoorzitter van 50Plus in de Tweede Kamer, een bezoek aan Taiwan, waar hij als een staatshoofd werd ontvangen en in de watten gelegd. Bij terugkomst prees Krol Taiwan als democratische rechtsstaat, inderdaad een van de weinige voorbeelden van een goed functionerende democratie in Azië. Op een vraag van een journalist wie de reis had bekostigd, antwoordde Krol dat de Taiwanese regering alle kosten voor haar rekening had genomen. Krol vond dat geen enkel probleem, want hij liet zich daardoor niet beïnvloeden in zijn opvattingen.

Reizen

Het is niet ongebruikelijk in parlementen in de westerse wereld om grenzen te stellen aan de bekostiging van reizen van parlementariërs door derden en om in bepaalde gevallen reizen op kosten van derden, zoals van buitenlandse regeringen of lobbyisten, aan strenge regels te onderwerpen. Met die regels wil men niet alleen corruptie en belangenverstrengeling tegengaan, maar ook voorkomen dat de schijn van belangenverstrengeling ontstaat; dat burgers gerechtvaardigd gaan twijfelen aan de onafhankelijkheid van parlementariërs. Dat zij denken dat politici zich door anderen laten inpakken met snoepreisjes of andere gunsten en financiële belangen. Wanneer die twijfel aan de integriteit van Kamerleden herhaaldelijk opkomt, staat het vertrouwen in en de geloofwaardigheid van het parlement op het spel.

Register

In de Nederlandse Tweede Kamer ontbreken gedragsregels in welke gevallen reizen gefinancierd door derden wel of niet aanvaardbaar zijn. En ook voor het aanvaarden van giften en geschenken, voor financiële belangen, voor contacten met lobbyisten en voor nevenactiviteiten ontbreken duidelijke regels. Er is slechts een verplichting om activiteiten te melden in een register.

De afgelopen jaren heeft (een werkgroep van) de Raad van Europa keer op keer duidelijk gemaakt dat de Nederlandse Tweede Kamer tekort schiet op het punt van het bepalen van gedragsregels voor Kamerleden om (de schijn van) belangenverstrengeling tegen te gaan en een fatsoenlijk handhavingsmechanisme in het leven te roepen. De Eerste Kamer heeft, eindelijk, begin dit jaar een gedragscode vastgesteld en een begin gemaakt met handhaving van die gedragsregels. In de Tweede Kamer heeft een werkgroep vorig jaar voorstellen gedaan, maar een gedragscode is nog niet vastgesteld.

De realiteit is dat steeds vaker, bijna maandelijks, Tweede Kamerleden in opspraak raken vanwege al of niet terechte integriteitsvragen. Er is inmiddels een waslijst van kleine en grotere kwesties, op het punt van het aannemen van geschenken, reizen op kosten van derden en gedoe met nevenactiviteiten, om maar een paar voorbeelden te noemen.

Integriteit

In het verleden stelde de Tweede Kamer zich op het standpunt dat de politieke partijen zelf de integriteit van hun politici moesten handhaven. Sommige partijen doen er echter niets aan, andere, zoals de VVD, hebben een integriteitscommissie die nu eens wel en dan weer niet in actie komt. In de Tweede Kamer wordt door sommigen wel gesteld dat het vrije mandaat van de Kamerleden zich ertegen verzet dat de Kamer zelf bindende gedragsregels stelt voor haar leden. Eerlijk gezegd raakt die stellingname kant noch wal. Het vrije mandaat garandeert niet dat Kamerleden maar hun gang kunnen gaan. Zo’n mandaat garandeert nu juist dat Kamerleden het algemeen belang en niet hun persoonlijk belangen behartigen. Het vrije mandaat is in andere westerse parlementen juist de grondslag om gedragsregels te stellen die belangenverstrengeling tegengaan.

Onbegrijpelijk

Eigenlijk is het onbegrijpelijk dat de Tweede Kamer tot nu toe niet heeft besloten duidelijke gedragsregels te bepalen voor haar leden. Ten eerste is zo’n regeling en de handhaving van belang om de geloofwaardigheid van en vertrouwen in het parlement te bewaken. Bovendien: hoe kunnen Kamerleden anderen in het maatschappelijk leven, zoals bankiers en lokale politici, op het punt van integriteit de maat nemen, als zij zelf niet hun eigen huis op orde kunnen houden?

Ten tweede is het bepalen van gedragsregels vooral in het belang van de Kamerleden zelf. Met een gedragscode en een goede uniforme handhaving weten Kamerleden eindelijk wat wel en niet kan op het punt van reizen op kosten van derden, het aannemen van geschenken en dergelijke, en kunnen zij zich verweren tegen onterechte beschuldigingen.

Kortom: het is zaak dat de Tweede Kamer snel het voorbeeld van de Eerste Kamer volgt en een adequate regeling vaststelt voor haar leden, zodat niet langer pijnlijk wordt geklungeld met integriteitsvragen. 

Paul Bovend’Eert is hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden