opinie lerarentekort

Om het ­lerarentekort terug te dringen moet de docent serieuzer worden genomen

Geld is niet genoeg om het lerarentekort terug te dringen. Neem de docent als werknemer serieuzer, betoogt Suzanne von der Dunk.

Herintredend docent Monique van Akkeren op de openbare basisschool Narcis-Querido in Amsterdam. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Door het lerarentekort stevenen we hard af op een ‘onderwijscrisis’, waarschuwde columniste Rosa van Gool (Volkskrant.nl, 25 augustus). Ze pleit voor het structureel verhogen van de lerarensalarissen – en ze is niet de enige. Een financiële prikkel is niet genoeg: om het ­lerarentekort terug te dringen, moeten schoolbesturen vooral de docent als werknemer – met zijn of haar ambities en werk-privé-uitdagingen – veel serieuzer nemen. Goed hr-­beleid met lef en ruimte voor experimenten: dat is waaraan het vaak ontbreekt in onderwijsland.

Kijk bijvoorbeeld naar het arbeidspotentieel onder parttimers. Veel docenten werken op kleine contracten – regelmatig van zelfs maar twee dagen in de week. Veel parttimers maakten deze keuze ooit omdat ze jonge kinderen hadden. Die zijn inmiddels ­ouder, waardoor aanwezigheid thuis minder noodzakelijk is. Maar om deze groep in beweging te krijgen, moet je goed kijken naar wat hen nu nog tegenhoudt om meer te werken.

Parttimers ervaren relatief veel werkdruk: het overdragen aan de duo-collega vraagt heel veel tijd. Hoe minder je werkt, hoe meer je verhoudingsgewijs moet doen om weer helemaal ‘bij te zijn’ bij wat er zich heeft afgespeeld op school. Zulke overdrachten vinden vaak buiten werktijd plaats. Dat zorgt voor nóg meer (ervaren) werkdruk. Leerkrachten die vier of vijf dagen per week werken, ervaren juist minder werkdruk. Omdat ze simpelweg meer op school zijn, kunnen ze beter anticiperen, in plaats van reageren, op ontwikkelingen. Dat geeft meer gevoel van regie, dat zeer bepalend is voor het werkplezier.

Om leerkrachten te laten ervaren hoe het is om meer te werken – en wat dat doet met de ervaren werkdruk – kunnen scholen hen aanbieden het een paar maanden te proberen. Zo’n experiment vraagt lef van de schoolleiding en oprechte interesse in de drijfveren van de leerkracht en de factoren die hem of haar tegenhouden om meer uren te gaan werken.

Behoefte aan afwisseling

Aan de andere kant van het spectrum staan de ondernemende zzp-­docenten voor wie één klas of school te weinig uitdaging biedt. Zij hebben sterk behoefte aan afwisseling en organiseren dat zelf bijvoorbeeld door lesgeven te combineren met ander werk. Ook daar vraagt het lerarentekort om goed hr-beleid, waarbij de mens achter de leerkracht centraal staat. Helaas ontbreekt het daar in het onderwijs nog weleens aan.

Leraren hebben behoefte aan een goed gesprek dat verder gaat dan ‘welke groep wil je doen, wie wordt jouw duo-partner en op welke dagen wil je werken?’ Zij hebben ook behoefte aan betrokken vragen als: ‘hoe wil jij de komende jaren werken, wat heb jij nodig om dat gezond en met plezier te doen en wat kunnen wij doen om je hierin te faciliteren?’ Door zo’n gesprek ontstaan mogelijke maatwerkafspraken, zoals een tijdelijk experiment om meer uren te werken of meedenken over meer uitdaging en afwisseling in het werk.

Ook voor de inrichting van het onderwijs moeten schoolbestuurders vaker experimenteren met creatieve oplossingen. Onderzoek dat de PO-Raad, de sector-organisatie voor primair onderwijs, liet uitvoeren, toonde aan hoe de werkdruk wordt teruggedrongen met bijvoorbeeld een extra gymdocent, yogalessen en ingehuurde pleinwachten. Een PO-bestuurder vertelde alle artistieke vakken te hebben uitbesteed aan een creatief bedrijf, dat deze uren invult met schilderen, kleien en alles wat bijdraagt aan de creatieve ontwikkeling.

Hiermee sla je twee vliegen in één klap: leerkrachten houden meer tijd over voor vakken als taal en rekenen waarbij hun expertise en bevoegdheid een vereiste zijn en je komt met name de mannelijke leerkrachten tegemoet in hun veelgehoorde klacht dat ze te veel bezig zijn met, oneerbiedig gezegd, ‘knutselen en plakken’ – een regelmatig genoemde reden om eerder uit het onderwijs te stappen.

En durf nog een stap verder te gaan, door hybride docenten in te zetten. Vanuit de journalistiek (mediawijsheid), de financiële dienstverlening (omgaan met geld) of de zorg (EHBO-lessen). Daarmee vul je de nodige lesuren in en maak je het onderwijs dynamischer, aantrekkelijker en is het meer verbonden met de wereld buiten de schoolmuur. De wereld van nu én die van morgen, waar we de kinderen samen op voorbereiden. Wie pakt de handschoen op?

Suzanne von der Dunk is directeur van Randstad Onderwijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden