Ollongren kan inlichtingenwet simpel aanpassen, als ze wil

Den Haag - perscoferentie van vicepremiers D66'er Kajsa Ollongren in nieuwspoort. foto raymond rutting / de volkskrant Beeld raymond rutting

Door
Hans de Zwart is directeur van Bits of Freedom
Eduard Nazarski is directeur van Amnesty Nederland

Bij de totstandkoming van de nieuwe inlichtingenwet zei toenmalig minister Plasterk het al: dit zou een breed gedragen, toekomstbestendige wet moeten zijn. Nu het draagvlak in het referendum van vorige week niet breed genoeg bleek en de toekomstbestendigheid twijfelachtig, is het tijd voor een tweede poging om de oorspronkelijke ambities waar te maken.

Minister van Binnenlandse Zaken Ollongren lijkt deze uitdaging nog niet aan te willen. Op de persconferentie na de ministerraad van vorige week herhaalde zij een bekende dooddoener van veel voorstanders van de wet: een nee-stem kan van alles betekenen, dus daar kunnen wij eigenlijk niets mee. Deze alleen-positief-advies-telt-houding is niet relevant meer, gezien de uitslag van het referendum.

Bovendien, als de minister het maandenlange maatschappelijke debat dat eraan voorafging heeft gevolgd, dan weet zij dat de campagnevoerende critici van de wet een redelijk eenduidig, samenhangend en constructief verhaal hadden. Geen categorisch nee tegen de hele wet, maar een constructief nee tegen specifieke delen ervan, met het oog op een betere wet.

Waarom moet er een betere wet komen? Omdat er serieuze zorgen zijn over het uitbreiden van de wettelijke bevoegdheden van de geheime diensten. Die zorgen zijn door de regering en parlementaire meerderheden in eerste instantie genegeerd. Toen kwam het referendum en sprak de burger. Inmiddels heeft een aantal organisaties – waaronder Bits of Freedom – het voornemen een rechtszaak aan te spannen als de nieuwe inlichtingenwet toch ongewijzigd van kracht wordt.

Na een raadgevend referendum wacht de nieuwe wet dus wellicht ook nog een bindend negatief oordeel van de (Europese) rechter wegens de door Bits of Freedom, Amnesty International en anderen aangevoerde strijdigheid met de mensenrechten.

Natuurlijk kan minister Ollongren straks de juridische strijd aangaan, zoals zij in het referendum de politieke strijd aanging. Maar het lijkt ons verstandiger als de minister zich serieus de vraag stelt of het volgen van het overwegend negatieve advies in het referendum écht een onredelijk alternatief is.

Het antwoord op die vraag is inhoudelijk niet zo moeilijk en lijkt vooral politiek vervelend. De wet hoeft niet van tafel. Sterker nog,

90 procent van de wet kan wat ons betreft morgen worden ingevoerd. Het gaat om de overige 10 procent. Daarop is al jaren consistente kritiek , vanaf de internetconsultatie in 2015 tot het referendum van vorige week. Het is een kort lijstje, van onder andere het ‘sleepnet’, de grootschalige uitwisseling met buitenlandse diensten van onbekeken gegevens tot het niet-bindende toezicht van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten.

Aanzetten om recht te doen aan de kritiekpunten zijn te vinden in tal van amendementen die tijdens de behandeling van de wet in de Tweede Kamer onder meer door D66, de partij van minister Ollongren, werden ingediend, maar verworpen door een meerderheid.

Voor een toekomstbestendige wet moeten we ook de stem van jongeren serieus nemen. De stemverhouding bij het referendum was opvallend: zo’n 60 procent van de stemgerechtigden in leeftijd tussen 18 en 34 jaar adviseerde negatief over de nieuwe inlichtingenwet. Dat zijn jongeren die weten wat het betekent om actief te zijn op Facebook, Snapchat of Instagram, die weten dat je voorzichtig moet zijn met wat je met wie deelt en dat wat je deelt consequenties kan hebben. Kortom, dat zijn jongeren die echt wel begrijpen wat deze wet betekent. Jongeren zoals de studenten die het initiatief voor het referendum namen.

Kabinet en volksvertegenwoordiging, luister naar de constructieve tegenstemmen. Er kan een breed gedragen en toekomstbestendige inlichtingenwet komen. Het is inhoudelijk mogelijk. Aan u om het politiek te realiseren. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden