Column Martin Sommer

Ollongren heeft een mooie relatie met Thorbecke – andersom is het minder

De democratie krijgt dus een opknapbeurt zonder referendum. Ja, het kabinet gaat er nog serieus naar kijken, zei minister Ollongren in de krant, terwijl een levensgrote buste van Thorbecke over haar schouder meekeek. Zo’n vooruitschuif was te verwachten omdat ze het onderling niet eens zijn. Een somberder stemmende verrassing was dat het kabinet een andere aanbeveling van de commissie-Remkes niet overneemt, namelijk dat er fors meer aandacht moet komen voor geschiedenis en staatsinrichting op school. Die wens van Remkes lag voor de hand, geen democratie immers zonder fatsoenlijke kennis van de democratie.

Die aardappel is nu doorgeschoven naar minister Slob van Onderwijs, aangezien die toch al doende is met een heel nieuw curriculum voor het basis- en voortgezet onderwijs. U kunt de vorderingen van die onderwijskundige exercitie volgen op de site curriculum.nu. Kijk ernaar en huiver. Over curriculum.nu schreef collega Aleid Truijens als de zoveelste vermomming van wat tien jaar geleden het nieuwe leren heette. Het idee is dat kennis en vaardigheden achterhaald zijn omdat de wereld zo razendsnel gaat. Leren is iets dat uit de leerling zelf moet opborrelen en vooral moet het aansluiten bij zijn leefwereld. Dat postmoderne gedachtengoed is net zo onuitroeibaar als zevenblad in een stadstuin.

Kaisa Ollongren, minister van Binnenlandse Zaken. Beeld Linelle Deunk

Een team van leraren en onderwijskundigen heeft bedacht dat geschiedenis geen deel meer uitmaakt van het nieuwe curriculum. Ollongren verwijst Remkes voor geschiedenis door naar een loket waar geen geschiedenis te vinden is. Het vervangende vak heet mens en maatschappij, geen ouderwetse feiten maar abstracties als globalisering, innovatie en duurzaamheid. Er komt wel een vak burgerschap, dat twee bestanddelen heeft: democratie en diversiteit. ‘Leerlingen moeten zich bewust worden van wie ze zijn of willen zijn’, aldus de toelichting. We hebben hier dus een soort Montessori-burgerschap dat ook al van binnen opborrelt.

Minister Ollongren wijst wel vaker op haar mooie verstandhouding met Thorbecke. Ze schreef hem vorig jaar nog een brief. Maar Thorbecke draait zich toch echt om in zijn graf. Diversiteit is prachtig, maar de combinatie met burgerschap is – zacht uitgedrukt – stroef. Voor Thorbecke moest burgerschap juist een eind maken aan diversiteit. De standenstaat van voor 1848 was een diversiteitsstaat, waar gilden, ridderschappen, geestelijkheid en overige standsorganisaties om het hardst bezig waren om te zijn wie ze wilden zijn, met andere woorden hun particuliere besognes en privileges te verdedigen.

De gelijkheid voor de wet van 1848 maakte daar een einde aan. Na de standenstaat waarin de verhoudingen vastlagen, ging de burgerij zelf vormgeven aan de toekomst. Om dat te kunnen doen, moest de moderne burger van Thorbecke juist zijn persoonlijke eigenschappen, particuliere achtergrond en kleine belangen opzij zetten, om tot iets hogers, gezamenlijks te komen, namelijk het algemeen belang. Zo moest hij ook stemmen, met het landsbelang voor ogen en niet alleen maar met de vraag what’s in it for me? Om betere burgers te kweken bedacht Thorbecke de HBS.

Aan de onderwijskundigen en leraren die zich over het nieuwe curriculum hebben ontfermd, is dit idee van burgerschap niet besteed. De onderwijskundigen boeien mij matig, maar wie zouden de leraren zijn? Ik vermoed dat ze op school geen Thorbecke hebben gehad. Twee weken geleden sprak ik Frits van Oostrom, de bedenker van de geschiedeniscanon. Ook de canon gaat een herziening tegemoet, en op aanwijzing van die andere minister van Onderwijs, Van Engelshoven, eveneens D66, moet ook daar diversiteit meer nadruk krijgen.

Ingrid van Engelshoven, minister van Onderwijs. Beeld MARTIJN BEEKMAN

Frits van Oostrom is er bepaald niet gerust op. Hij vreest dat vanwege die diversiteit zijn geschiedeniscanon ‘een twistappel of zelfs een splijtzwam’ zal worden, aangezien de trend is dat men vooral zichzelf wil terug zien in de geschiedenis. Hij vertelde ook hoe de vlag erbij hangt in het onderwijs. Waarom kennen de kinderen de canon niet meer? Omdat hun onderwijzers de vaderlandse geschiedenis nu al niet meer in hun bagage hebben. ‘Weet je hoeveel uren geschiedenis ze krijgen op de pabo? Dat is in drie jaar tijd achttien uur of daaromtrent.’

Stel je voor. Zes uur geschiedenis in een jaar. Met de feitenkennis is het treurig gesteld, maar de diversiteit bloeit als nooit tevoren. Bijna wekelijks lezen we in de krant over groepen die zich door de geschiedenis tekortgedaan voelen. Amsterdam moet nog een jaartje studeren – waarom eigenlijk – maar gaat dan excuses aanbieden voor de verdiensten door de slavernij. Want het opeisen van een plaats in de geschiedenis is niet meer voldoende, er moeten ook schuldigverklaringen komen. Dat helpt niet bij het vormgeven van de thorbeckiaanse gezamenlijkheid.

In dat verband durf ik wel een voorspelling aan. Net als de democratie, het curriculum en de geschiedeniscanon is ook de Gouden Koets een tijdje in onderhoud. De Gouden Koets hoort natuurlijk bij onze nationale identiteit, zoals het SCP deze week uitlegde, als onderdeel van de Oranjecultuur; bovendien is zij onlosmakelijk verbonden met de democratie. Een topattractie dus. Diversiteit en Gouden Koets gaan daarentegen slecht samen, vanwege het geschilderde paneel met halfnaakte inlanders dat ‘hulde der koloniën’ heet. Er is al luidruchtig tegen de ‘slavenkoets’ geprotesteerd. Nu diversiteit een pijler van burgerschap gaat worden, voorzie ik dat de Gouden Koets de stal nooit meer zal verlaten.

‘Nu diversiteit de status van burgerschap krijgt, voorspel ik dat de Gouden Koets de stal nooit meer zal verlaten.’ Beeld Van Den Bergh Freek
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden