OpinieEerlijk proces

Officier van justitie moet eigenlijk ook thuiswerken

Terwijl er van de verdediging wordt verwacht weg te blijven uit de rechtbank ten tijde van corona, wordt de officier van justitie daar wel aanwezig geacht. Dat is in strijd met het recht op een eerlijk proces betoogt advocaat Tamara Buruma.

Rechtbanktekening van een zitting tijdens het coronavirus.Beeld ANP

Er vinden op het gebied van het strafrecht nog behoorlijk wat zittingen plaats. Beslissingen over de voorlopige hechtenis zijn urgent, net als bijvoorbeeld zittingen over ‘corona’-bedreigingen – en gaan dus door. Daarbij is het gecommuniceerde uitgangspunt dat deze zittingen zoveel mogelijk telefonisch of per videoverbinding plaatsvinden. 

De rechtbank Rotterdam staat zelfs na één incident, met één verdachte, geen enkele gedetineerde meer toe om fysiek aanwezig te zijn ‘omdat de noodzaak voor de verdachte om aanwezig te zijn er eigenlijk niet is’. Dat staat op gespannen voet met het belangrijke aanwezigheidsrecht, en trouwens ook met de algemene ervaringsregels; iedereen die nu thuis werkt zal merken dat je overtuigingskracht beduidend minder werkt via (haperende) telefoon- en videoverbindingen dan live.

Recht op eerlijk proces

Bovendien blijkt deze stelling alleen te gelden voor de verdediging: de officier van justitie wordt nog steeds geacht fysiek aanwezig te zijn ter zitting. Dat is in strijd met het recht op een eerlijk proces, meer specifiek het beginsel van equality of arms: de officier van justitie en de verdediging moeten gelijke mogelijkheden hebben de rechtbank te overtuigen. Zo dreigt bovendien de schijn te ontstaan dat de officier van justitie informatie aan de rechtbank kan overleggen zonder wetenschap van de verdediging. 

Tot slot wordt zo de verantwoordelijkheid voor het al dan niet aanwezig zijn volledig bij de advocaat en de verdachte gelegd (en in voorkomend geval bij het slachtoffer en diens advocaat). Alleen zij moeten kiezen of ze het risico op corona willen vergroten of in plaats daarvan accepteren als enige niet in de rechtszaal aanwezig te zijn. Dat is een duivels dilemma. Het is voor een advocaat ook nog eens buitengewoon lastig uit te leggen aan een cliënt waarom hij ervoor kiest niet aanwezig te zijn ter zitting, terwijl de officier van justitie dat wel is. Advocaten die best telefonisch of schriftelijk de zaak zouden willen doen zullen hierdoor soms kiezen toch naar de zitting te gaan.

Videoconferentie

De wet regelt dat verdachten op afstand kunnen worden gehoord. Bij de totstandkoming van deze wet in 2004 gaf de wetgever aan dat dit niet mogelijk was voor de officier van justitie. Maar daarbij werd natuurlijk geen rekening gehouden met een situatie als corona, waar het voor iedereen wenselijk is zo min mogelijk te reizen. 

Op 20 maart 2020 besloot de wetgever bovendien dat voortaan alle soorten verdachten per videoconferentie kunnen worden gehoord; dit voortschrijdende inzicht kan net zo goed voor de officier van justitie gelden. Er is ook eigenlijk geen goed argument te bedenken waarom de officier van justitie als enige verplicht ter zitting zou moeten zijn als de rest wel telefonisch kan. De kans dat een andere of hogere rechter later zou oordelen dat de zitting nietig zou zijn lijkt me tot slot nihil, gezien de bijzondere omstandigheden en de flexibiliteit die de Hoge Raad nu zelf toepast (zittingen zonder publiek zijn toch openbaar).

Uitgangspunt zou wat mij betreft moeten zijn dat geen van de partijen ter zitting verschijnt, tenzij er in de concrete zaak goede redenen zijn voor één van de partijen om wel aanwezig te zijn. In dat geval is de keus aan de andere partij of die dan ook komt of alsnog telefonisch deelneemt. Maar in een systeem waarin de officier van justitie wel geacht wordt fysiek ter zitting te verschijnen, kan niet van de verdediging worden verwacht weg te blijven.

Tamara Buruma is advocaat bij Prakken d’Oliveira Human Rights Lawyers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden