commentaar

Offer vrijheid niet op aan veiligheid

Terreurdreiging dwingt tot permanent onderzoek naar de juiste balans tussen bescherming en vrijheid.

Zwaarbewapende militairen in het centrum van Brussel vanwege terreurdreiging. Beeld anp

De dreiging van terreur wordt in Europa aan het einde van 2015 aanzienlijk meer gevoeld dan een jaar eerder. De schokkende aanslagen in Parijs in januari (twintig doden, 22 gewonden), waarbij de redactie van het tijdschrift Charlie Hebdo grotendeels werd uitgemoord, werden gevolgd door terreur in Denemarken in februari (drie doden, vijf gewonden) en vooral door de aanslagen van '13/11' in Parijs. Daarbij vielen maar liefst 130 doden en 368 gewonden te betreuren. Tientallen aanslagen werden voorkomen, zoals die op de Thalys van Amsterdam naar Parijs. Brussel werd dagenlang lamgelegd vanwege de terreurdreiging. Niet eerder ervoeren we die zo nabij.

Voor optimisme over minder aanslagen in 2016 is geen aanleiding. Evenmin is er enige garantie dat Nederland gevrijwaard blijft. De vraag naar het gepaste antwoord op de terreurdreiging blijft dan ook onverminderd actueel. 'Alles voor de veiligheid' is de voor de hand liggende reflex bij zowel het grote publiek als de autoriteiten na iedere aanslag. Zeker '13-11' maakt duidelijk dat iedereen het risico loopt op het verkeerde moment op de verkeerde plek te zijn, niet alleen tekenaars van de profeet Mohammed.

De Franse autoriteiten, die bij uitstek tot een reactie werden gedwongen, hebben het antwoord vooral gezocht in het vergroten van hun juridische speelruimte. Na 'Charlie Hebdo' kregen de inlichtingendiensten ruim baan op internet - providers werden wettelijk verplicht hen te helpen. Na '13/11' volgde de afkondiging van een maandenlange noodtoestand die huisarrest en huiszoeking zonder tussenkomst van een rechter mogelijk maakt. De Franse commentator Dominique Moïsi voorspelde de 'Israëlisering' van de samenleving met als redenering: 'Een concert als dat in de Bataclan zou in Israël zwaar worden bewaakt. Dat is niet leuk. Maar het is nog minder leuk om doodgeschoten te worden.'

Toch blijft die 'Israëlisering' uit. Direct na 'Parijs' namen organisatoren van popconcerten extra maatregelen, maar inmiddels wordt de urgentie daarvan minder gevoeld. Met het verstrijken van de tijd wint de gedachte terrein dat we toch liever niet bij ieder warenhuis, iedere bioscoop en iedere concertzaal een Schiphol-achtige controle ondergaan. Niet alleen omdat de effectiviteit daarvan twijfelachtig is wanneer jihadisten met kalasjnikovs binnenvallen, maar ook omdat te veel veiligheidsmaatregelen als niet passend bij onze manier van leven worden ervaren.

Dat neemt niet weg dat de terreurbestrijding effectiever kan. Uitbreiding van de inlichtingendiensten, waartoe ook ons land is overgegaan, valt toe te juichen. De Europese samenwerking tussen die diensten, politie en justitie kan nog vele malen beter denk aan het delen van alle informatie over verdachte jihadisten. Veel lastiger, maar op termijn zeker niet minder belangrijk, is het bestrijden van de oorzaken waardoor moslims zich tot een organisatie als IS voelen aangetrokken.

Bij iedere volgende aanslag zal de neiging groot zijn ons veiligheidsbelang het zwaarst te laten wegen en iedere maatregel te omarmen die ook maar enigszins aan ons gevoel van veiligheid kan bijdragen. Die begrijpelijke reflex verdient kritische beschouwing, ook in het heetst van de strijd. Want tegenover de prijs van minder individuele vrijheid of privacy moet wel een reëel uitzicht op meer veiligheid staan.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden