Opinie

'Of u het leuk vindt of niet, Poetin blijft wel tot 2024 aan de macht'

Vladimir Poetin wordt vandaag voor de derde keer president van Rusland. Realpolitik richting Rusland is geboden, vinden Ruslanddeskundigen Charles Hoedt en Jerke Verschoor.

Vladimir Poetin wordt vandaag in het Kremlin in Moskou beëdigd als president van Rusland. Het is de derde ambtstermijn van de 59-jarige vroegere geheim agent. Beeld epa

'Een beter leven is mogelijk! Maar 50% van de bevolking gelooft er niet in!' Dit was een van de leuzen op de vele spandoeken tijdens de demonstraties eind vorig jaar op het Bolotnaja Plein in Moskou na de frauduleus verlopen parlementsverkiezingen.

Een paar maanden later, maart 2012, wint Vladimir Poetin voor de derde keer de presidentsverkiezingen en keert terug in het Kremlin als machtigste man van het land. Eigenlijk is hij nooit weggeweest en moeten we spreken van Poetin IV, zijn vierde ambtstermijn, want als iets overduidelijk was afgelopen jaren is dat de echte macht altijd bij hem heeft gelegen en niet bij zijn opvolger, 'stand-in' Dmitri Medvedev.

Poetins verkiezingsoverwinning is naar Russische maatstaven eerlijk verlopen. Hij kreeg 64% van de stemmen, veel meer dan in het millenniumjaar 2000, toen hij voor de eerste keer mee deed en 51% van de kiezers achter zich kreeg. De oppositie - te verdeeld, geen goede tegen-kandidaat, zonder alternatief programma - heeft geen politieke munt weten te slaan uit de onvrede en de bereidheid onder Russen om voor het eerst sinds jaren massaal de straat op te gaan.
Met de staatsmedia achter zich wist Poetin de politieke onrust redelijk snel, in ieder geval ogenschijnlijk, onder controle te krijgen. Een campagne gebaseerd op angst - laat de vijanden (lees: het Westen) ons Rusland niet in een politieke lente van chaos storten - temperde de publieke opinie.

Macht
De macht van een president in Rusland is enorm, iets wat wij in Nederland ons amper voor kunnen stellen. De bestuurlijke en politieke elite wordt door Poetin benoemd. Zo kiest hij de premier die het kabinet samenstelt, kan hij datzelfde kabinet ontslaan, heeft hij het recht om het parlement te ontbinden, benoemt hij Russische burgemeesters en provinciebazen en de presidenten van de belangrijkste universiteiten. Ook is de Russische president opperbevelhebber van het Rode Leger, bepaalt hij het binnen- en buitenlandse politieke beleid, benoemt Poetin de procureur-generaal en ook de ombudsman voor de mensenrechten, om zo maar een paar zaken te noemen.

En nu? Waar gaat Rusland de komende zes jaar met Poetin naar toe? Het antwoord luidt: niet ver, verwacht vooral geen grote veranderingen. Rusland zal grotendeels dezelfde politieke wegen bewandelen als de afgelopen 12 jaar Poetin. Waarbij daden lang niet altijd overeen komen met de woorden die het Kremlin spreekt, of deze nou mooie beloftes inhouden (politieke hervormingen) of ruw diplomatiek gedrag (als het raketschild in Europa komt zal Rusland dreigen met harde tegenmaatregelen te komen).

Poetin wordt weer president van een van Europa's sterkste economieen. Hoewel het gemiddelde inkomen van een Rus lager is dan dat van een Portugees, heeft Rusland een economische groei van 4%, weinig schulden en een lage werkloosheid. De meeste Russen waren nog nooit zo welvarend als nu. In ruil voor stabiliteit, economische groei, hogere pensioenen en een herwaardering van het grote Russische rijk laten de Russen Poetin met rust wat betreft (pers)vrijheid en democratie.

A-politiek
Net als zijn leiders blijven de problemen van Rusland echter dezelfde. Er is een immens gebrek aan vertrouwen tussen bevolking en politiek, het merendeel is weer net zo a-politiek als voor het tijdperk Gorbatsjov. Het wantrouwen wordt daarnaast gevoed door de helse bureaucratie en gebrekkig functionerende instituties, grootschalige corruptie op vrijwel alle niveaus, een homogene economie gedomineerd door olie en gas en een ingewikkeld nationaliteiten-vraagstuk. In de nog altijd onrustige Kaukasus kan zomaar weer een nieuw conflict ontstaan.

Het Westen, en Nederland, doen er goed aan te kiezen voor een reaalpolitiek. Met de grootste buurman van de EU, en de belangrijkste leverancier van olie en gas, maak je niet graag ruzie. Ook de Russische politiek is gebaseerd op eigenbelang. Zonder afnemers van Russisch gas geen geld in de staatskas.

Reaalpolitiek sluit vriendschap niet uit, integendeel. Het Nederlands-Russische vriendschapsjaar 2013 - een initiatief van Poetin en Medvedev - is een uitstekende mogelijkheid de banden aan te halen. Nederland als kleine muis kan niet alleen de gasrotonde worden van Europa, maar ook de springplank voor de spreekwoordelijke olifant om zijn plaats te vinden naast de Europese Unie.

Natuurlijk moet Europa Rusland met een zekere argwaan blijven volgen en Poetin bekritiseren op punten waar hij schromelijk tekort schiet. Denk aan de zaak Magnitskij, waar de Russische advocaat/klokkenluider enorme fraude aan het licht bracht en in de gevangenis onder verdachte omstandigheden stierf.

Poetin blijft
Of u het leuk vindt of niet, Poetin blijft komend decennium een van de belangrijkste hoofdrolspelers op het politieke wereldtoneel met een enorme invloed, die waarschijnlijk alleen maar toeneemt. Andere politici komen en gaan, maar Poetin blijft. Wie kijkt naar de familiefoto van de G8 in 2000, Poetins internationale debuut ziet dat hij momenteel de enige wereldleider is die nog in het zadel zit. Clinton, Blair en Chirac zijn gepensioneerd of hebben een politiek leven achter de schermen.
Rusland is bovendien gastheer van tal van internationale sport evenementen; de Olympische Winterspelen in 2014, het WK IJshockey in 2016 en het WK voetbal in 2018.

Dat laatste toernooi haalde Poetin persoonlijk naar Rusland door in de beslissende stemronde in het Engels een daverende speech te geven. Reden te meer om aan te nemen dat hij begin 2018 zich opnieuw kandidaat zal stellen voor het presidentschap. Een WK finale in Moskou met Rusland in de hoofdrol is de droom van Poetin V. Om dan, na zijn vijfde termijn, op zijn 72ste met pensioen te gaan.

Charles Hoedt is directeur van Nuffic Neso Russia, het Nederlandse hoger onderwijs kantoor in Moskou. Jerke Verschoor is freelance Rusland-consultant in Utrecht. Zij schrijven deze opinie op persoonlijke titel. Beide zijn afgestudeerd Ruslandkundige aan respectievelijk de Universiteit van Amsterdam (Oost-Europa Instituut) en de Universiteit Utrecht. Zij zijn de oprichters van het Poetinblog.nl.

 
Een WK finale in Moskou met Rusland in de hoofdrol is de droom van Poetin V
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden