ColumnTim Fransen

Of het nu ging om de ideeën van Jezus of Marx, in handen van mensen pakten ze ellendig uit

null Beeld

Welk oordeel zouden hyperintelligente en goedaardige buitenaardse wezens over ons vellen? Zouden zij onder de indruk zijn van onze snelle technologische ontwikkeling, of zouden ze versteld staan van onze dwaasheid? Cabaretier en filosoof Tim Fransen beschouwt de mens door de lens van de Zorkianen. Deze week: politieke ideologieën.

Vorige week keken de Zorkianen mee met de inauguratie van de nieuwe president van de Verenigde Staten van Amerika: ‘de leider van de vrije wereld.’ Ze vinden de aardse politiek maar verwarrend. Neem de ‘Verenigde Staten’: bijna nergens is de verdeeldheid, van rijkdom tot stemgedrag, zo groot als daar. Bovendien zitten in ‘The Land of the Free’ meer dan twee miljoen inwoners achter tralies. Daar kan, zowel in absolute aantallen als verhoudingsgewijs, geen ander land aan tippen. Maar misschien zijn die benamingen gewoon een grap waarvoor het de Zorkianen ontbreekt aan het juiste gevoel voor ironie.

Naast het hoogste aantal gevangenen heeft Amerika ook de grootste christelijke populatie ter wereld. Hun officiële motto luidt ‘In God we Trust’, en nog nooit had het land een niet-christelijke president gekend. Met uitzondering misschien van Donald Trump, van wie niemand echt geloofde dat deze man iemand hoger had zitten dan zichzelf. De Zorkianen hebben de Bijbel wel eens gelezen, en hebben Jezus leren kennen als een toffe peer. Iemand die geweld principieel afzwoer, en die vond dat als iemand je een pets op je wang gaf, je hem ook de andere wang moest toekeren. Maar opnieuw raakten de Zorkianen het spoor bijster. Hoe kan Jezus de held zijn van een land dat het recht op wapenbezit fanatiek verdedigt en waarvan het militaire budget dat van andere landen doet verbleken? Voor de Zorkianen is het zo klaar als een klontje. Als die Amerikanen nou het advies van hun held opvolgen en de vijand gewoon de andere wang toekeren, sparen ze op jaarbasis zo 700 miljard dollar uit. Daar kun je een hoop knetterkauwgom van kopen.

Na enig onderzoek ontdekten de Zorkianen dat die excessieve militaire uitgaven grotendeels het gevolg waren van een wapenwedloop tijdens de Koude Oorlog. Een felle ideologische strijd tussen het communisme en het kapitalisme. Maar ook hier bleef het voor de Zorkianen gissen waarom het ene model (waarin de burgers waren onderworpen aan een almachtige staat) nou zoveel beter was dan het andere (waarin de burgers waren onderworpen aan de almacht van de de markt). Al hadden de burgers in het kapitalistische model wel meer keuze uit verschillende soorten cornflakes en wasmiddel.

Ook verwarrend: het communisme stelde dat privébezit de bron was van al het kwaad. De oorzaak van hebzucht, strijd en ongelijkheid. Dat deed de Zorkianen verdomd veel denken aan de boodschap van Jezus, die zijn volgelingen opdroeg al hun bezit weg te geven aan de armen. Toch waren het voornamelijk de van oorsprong christelijke landen, Amerika voorop, die aan de kant stonden van het kapitalisme, dat privébezit juist heilig verklaarde.

Het afschaffen van privébezit had aan de andere kant overigens niet geleid tot het ideaalplaatje dat aardbewoner Karl Marx had geschetst. Dat had een wereld moeten zijn zonder machtsverhoudingen, zonder geld, zelfs een wereld waarin de staat overbodig was geworden en kon worden opgeheven. Maar als de staat ergens totalitair was, dan was het wel in de Sovjet-Unie, China en Noord-Korea, landen die zeiden geïnspireerd te zijn door deze Marx.

Wat betreft de destructie van de biosfeer – iets waarover de Zorkianen zich maar bleven verbazen – deden de aardse modellen nauwelijks voor elkaar onder. Het enige verschil: de kapitalisten zagen het plunderen van de aarde als een lucratief winstmodel; voor de communisten was het simpelweg de manier om hun productiequota te halen. Het tempo waarin dat lukt, vormde vooral het bewijs voor de superioriteit van hun economische model.

Soms vroegen de Zorkianen zich af of het probleem misschien niet zozeer lag bij al die ideologieën, maar bij die mensen zelf. Want hoe kon het dat al die ideeën – of het nu ging om die van Jezus of die van Marx – op papier vaak zo prachtig leken, maar in de handen van die mensen toch telkens weer ellendig leken uit te pakken?

Hoe dan ook, het kapitalisme leek uiteindelijk de strijd te hebben gewonnen. Rusland en China gingen min of meer overstag, al had China een totalitaire draai aan het kapitalisme gegeven, met eindeloos veel camera’s die de burgers in de gaten moesten houden. In de vrije wereld verwierpen ze dat. ‘Het is daar net Big Brother’, zeiden ze afkeurend. Toch keken veel mensen in die landen ter vermaak naar een televisieprogramma met datzelfde concept, waar mensen zich nota bene vrijwillig voor opgaven.

Ondanks hun staat van verwarring genoten de Zorkianen van de inaugurele rede van Joe Biden. Ze knikten instemmend toen ze hem hoorden zeggen: ‘De politiek hoeft geen uitslaande brand te zijn die alles op haar pad verwoest.’ Dat is inderdaad niet nodig, dachten de Zorkianen. Maar het zou ook geen kwaad kunnen als die mensen de lat iets hoger zouden leggen dan dat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden