Oekraïne raakt uit beeld in referendumdebat

In de debatten over het referendum over het Associatieverdrag tussen Oekraïne en de EU, begint een duidelijk patroon te ontstaan. De woordvoerders van het Nee-kamp besteden steeds minder aandacht aan Oekraïne en benadrukken steeds meer dat het hen eigenlijk om de EU gaat. Zij proberen er een referendum over de EU van te maken.

De belangrijkste reden waarom de tegenstanders van positie veranderen, is dat hun argumenten niet deugen. Als woordvoerder van het Forum voor Democratie goochelt publicist Baudet met het begrip soevereiniteit. Hij eist dat Nederland de nationale soevereiniteit herneemt en uit de EU treedt. Tegelijkertijd betoogt hij dat de bevolking van Oekraïne zijn soevereiniteit moet opgeven om Rusland niet tegen zich in het harnas te jagen. Deze spagaat valt niet vol te houden.

De redenering waarmee de SP bij monde van buitenlandwoordvoerder Van Bommel tegen het Associatieverdrag ageert, stamt uit de tijd van de Koude Oorlog. Van Bommel stelt dat de EU met opzet een burgeroorlog in Oekraïne heeft uitgelokt door het land een associatieverdrag aan te bieden. Hij concludeert dat deze provocatie niet mag worden beloond en raadt de Nederlandse kiezers aan het verdrag met Oekraïne af te wijzen, ook al zijn de burgers van dat land er zelf voor.

De factor die deze prominenten van het Nee-kamp met initiatiefnemer Roos verbindt, ligt in hun afkeer van de EU. Roos windt er geen doekjes om. Hoewel het referendum volgens de vraagstelling over het Associatieverdrag gaat, is het voor hem een campagne tegen de Europese Unie. Hij heeft, naar eigen zeggen, niets tegen de mensen uit Oekraïne, maar alles tegen de EU. Op de websites van zijn volgers heet het dat dit 'ons referendum over onze stem in de EU' is. In deze optiek is Oekraïne geheel uit beeld verdwenen.

De voorstanders zijn in verwarring. Zij verschillen van mening over de vraag hoe zij de opzet van het Nee-kamp om het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne om te buigen tot een drogreferendum over de EU, kunnen voorkomen. Volgens sommige voorstanders moet je uit tactische overwegingen niet naar de stembus gaan, omdat je de tegenstanders dan zou helpen de opkomstdrempel van 30 procent te halen en hen de zege in de schoot zou werpen. De paradox van deze benadering is dat je het referendum kunt winnen door er niet aan mee te doen.

Deze strategie is niet zonder gevaren. De arrogantie van de macht die eruit spreekt, kan tegenstanders motiveren. Het is daarom beter het debat toe te spitsen op de vraag waar dit referendum over gaat.

De centrale stelling moet zijn dat de komende volksraadpleging geen betrekking op de onvrede met de EU heeft en dat het niet aangaat dat onbehagen af te wentelen op de burgers van Oekraïne. De kwestie waarover de Nederlandse kiezers hun oordeel mogen geven, is of we het recht op zelfbeschikking van Oekraïne respecteren of het land overleveren aan de willekeur van president Poetin.

Jaap Hoeksma is auteur van het boek From Common Market to Common Democracy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden