Opinie

Oekraïne heeft geen associatieverdrag nodig - maar neutraliteit

Oekraïne blijft een verdeeld land - en is het best gediend met een neutrale positie tussen Rusland en het Westen, bepleit Anine van der Ree.

Een gewond lid van de Oekraïense Nationale Garde loopt voorbij portretten van drie kameraden die vielen in de recente rellen voor het Oekraïense parlement. Foto AFP Beeld afp

GeenPeil is bezig driehonderdduizend handtekeningen te verzamelen voor een raadgevend referendum over het associatie- en vrijhandelsverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne. Ze hadden geen beter verdrag kunnen kiezen voor een referendumverzoek.

Het verdrag zelf is inderdaad slaapverwekkend, maar de consequenties ervan voor Oekraïne zijn zo groot - een oorlog met inmiddels achtduizend doden, twee miljoen vluchtelingen en vijf miljoen mensen die zijn aangewezen op humanitaire hulp - dat we ons moeten afvragen of het voor Oekraïne wel zo goed is als we allemaal hopen.

In de geopolitieke beschouwing "Ukraine, on the edge of empires" (2010) noemt George Friedman van Stratfor Oekraïne van cruciaal belang voor Ruslands nationale veiligheid. Rusland zou het daarom, ongeacht de goede relatie met Europa, nooit toestaan dat Oekraïne in de invloedsfeer van Europa zou komen. Natuurlijk kunnen we volhouden dat de oorlog niet onze schuld is en dat Rusland maar moet stoppen de rebellen in het oosten van het land te voorzien van wapens en manschappen. Maar wat als Rusland Oekraïne koste wat kost buiten de invloedsfeer van de Europese Unie wil houden?

In verkiezingen toonde Oekraïne zich pro-westers

Een argument dat door de regering en het parlement wordt genoemd om voor het associatieverdrag te stemmen, is dat een overgrote meerderheid van het Oekraïense volk voor aansluiting bij de EU zou zijn. Dat zou inderdaad een zeer goede reden zijn om, ondanks de omstandigheden, voor het verdrag te stemmen, ware het niet dat de waarheid anders blijkt te liggen.

De bewering is vooral gestoeld op de parlementaire verkiezingen in oktober 2014 waarbij de pro-EU partijen een grote meerderheid behaalden. Echter, in het oosten van het land konden 3,2 miljoen mensen vanwege de oorlog feitelijk niet stemmen. Daar zitten traditioneel de meeste stemmers die geen aansluiting willen bij de EU. De parlementsverkiezing kan dus niet echt als representatief worden beschouwd.


Volgens peilingen zijn de meningen verdeeld

Volgens een onderzoek van Research & Branding Group, was in de laatste week van december 2013 43 procent van de mensen voor aansluiting bij de EU en 50 procent van de mensen ertegen. Van de tegenstanders was 30 procent voor een douane-unie met Rusland en 20 procent wilde liever neutraal blijven ten aanzien van de EU en Rusland.

Gorshenin Institute heeft midden oktober 2014 een opiniepeiling gehouden waaruit bleek dat 63,6 procent van de mensen voor aansluiting bij de EU was. De regio's Donetsk en Loegansk zijn in deze peiling echter niet meegenomen vanwege de oorlog.

Interessant is ook het onderzoek "The Ukrainian People on the Current Crisis" van Program for Public Consultation van 9 maart 2015. Hierin zijn ook de mensen in oorlogsgebied (telefonisch) geïnterviewd. Daaruit blijkt dat er nog steeds geen meerderheid is voor aansluiting bij de EU. In dat onderzoek is ook gevraagd wat voor scenario de mensen zelf acceptabel zouden vinden voor de toekomst. De beste oplossing wordt gevonden in een neutrale positie van het land tegenover de EU en Rusland, 63 procent vindt dat acceptabel of dragelijk. Het westen van het land vond dit scenario het minst acceptabel met 48 procent. Voorkeuren richting Europa of richting Rusland lieten een grotere kloof zien tussen het westen en het oosten van het land.

Een neutraal Oekraïne

Oekraïne was een sterk verdeeld land en dat is het tot op heden nog steeds. Is de beste oplossing niet neutraliteit?

Ik ondersteun van harte het verzoek van GeenPeil om een referendum, juist over dit zo belangrijke verdrag! We kunnen simpelweg geen verdrag ratificeren zolang we er niet van overtuigd zijn dat dit het beste is voor het Oekraïense volk, alle omstandigheden meegeteld.

Anine van der Ree is D66-stemmer en fiscaal adviseur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.