Obama zit vast tussen recht en veiligheid

Hoe stekelig de erfenis van de aanslagen is, blijkt in het Guantánamo-dossier.

Arie Elshout

De foto’s van Guantánamo Bay hebben iconische waarde gekregen. Met een half oog is het beeld herkenbaar: het labyrinth van prikkeldraad waarin mannen in oranje overalls verstrikt zijn geraakt als spreeuwen in een aardbeiennet. Obama had de gevangenis al gesloten willen hebben, maar inmiddels weet de president: wie dit doolhof betreedt, komt er niet zomaar uit.

Godin
Het lijkt op wat Amerika als natie ondergaat. Na ‘11 september’ en Bush’ staalharde antwoord erop, probeert zij nu onder Obama niet langer ’s werelds Nemesis te zijn. Maar zoals Guantánamo zich niet zo eenvoudig laat sluiten, zo laat de godin van de wraak en de gerechtigheid niet gemakkelijk haar zwaard afpakken.

Wel zijn in het normaliseringsproces al stappen gezet. De strategie in Afghanistan is gericht op een vertrek in 2014, alle gevechtstroepen zijn weg uit Irak en het aantal gevangenen in Guantánamo slinkt. Maar dat volgend jaar, tien jaar na 11/9, een streep gezet kan worden onder een bewogen periode, is onwaarschijnlijk.

Hoe stekelig de erfenis van de aanslagen is, blijkt in het Guantánamo-dossier. Het eerste proces voor een gewone rechtbank van een terreurverdachte uit de gevangenis op Cuba leidde vorige week tot de veroordeling van de Tanzaniaan Ahmed Ghailani, voor het voorbereiden van aanvallen in 1998 op de VS-ambassades in Kenia en Tanzania. Hij krijgt zeker 20 jaar. Tot opluchting van de regering-Obama. Die zou bij een vrijspraak Ghailani toch hebben vastgehouden. In de context van 11/9 is dat geen ongerijmdheid.

Conflict
Ook voor de regering-Obama is Ghailani een ‘vijandige strijder’. Dat is een kwalificatie die Bush heeft ingevoerd voor terreurverdachten die voor onbepaalde tijd zonder vorm van proces mogen worden vastgehouden. Hoewel ze anders worden genoemd, is net als bij krijgsgevangenen een belangrijke reden voor de opsluiting: hen uit de strijd nemen zolang het conflict duurt.

De redenering is omstreden – iemand zou oneindig gevangen kunnen blijven – maar Obama heeft haar overgenomen. Hij zou dus op grond van het oorlogsrecht hebben kunnen besluiten Ghailani als ‘vijandige strijder’ vast te houden ondanks een vrijspraak. Al was het maar vanwege Pentagonrapporten dat 1 op de 5 tot 7 uit Guantánamo vrijgelaten gedetineerden na hun vrijlating vermoedelijk betrokken waren bij terroristische activiteiten.

Spanningsveld
Obama zit hier in het spanningsveld tussen recht en veiligheid. Hij koos voor het recht met zijn besluit terreurverdachten zo veel mogelijk te berechten voor gewone rechtbanken, met de gewone grondwettelijke bescherming. Ook bepaalde hij dat bewijsmateriaal dat onder Bush is verkregen door dwang of marteling niet mag worden gebruikt.

Met deze principiële keuzes neemt Obama een risico. Houdt hij hieraan vast en leidt dat tot vonnissen die een deel van de bevolking te mild vindt, dan wordt hij kwetsbaar op het punt van de nationale veiligheid. Hij zal dan merken dat de duivel die Al Qaida in de Amerikaanse en wereldgemeenschap heeft geïnjecteerd, nog lang niet is uitgedreven en hem de uitweg uit het Guantánamo-doolhof blokkeert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden