ToespraakObama

Obama ziet ‘het totale verlies aan schaamte bij politieke leiders als ze worden betrapt op een leugen’, zegt hij in zijn Mandela-lezing

De vorige Amerikaanse president Barack Obama hield dinsdag een toespraak in een vol stadion in Johannesburg om de 100ste geboortedag van Nelson Mandela (woensdag 18 juli) te vieren. Hij sprak niet alleen over de betekenis en de lessen van Mandela (erenaam Madiba) maar ook over de verontrustende wending die de wereld heeft genomen, vooral na de overwinning van Donald Trump, die Obama overigens geen enkele keer bij naam noemde. Hieronder enkele cruciale fragmenten.

Barack Obama spreekt de jaarlijkse Mandelalezing uit in het Wanderers cricketstadion in Johannesburg op 17 juli voor een menigte van 15.000 toeschouwers. Beeld AFP

‘Hoewel we niet kunnen ontkennen dat onze wereld grote stappen vooruit heeft gezet sinds het moment dat Madiba de gevangenis uitliep, moeten we ook alle manieren erkennen waarop de internationale orde tekortschiet in zijn belofte. Het is juist deels als gevolg van de mislukkingen van regeringen en machtige elites om de tekortkomingen en tegenstellingen van deze internationale orde het hoofd te bieden, dat we nu zien hoe de wereld dreigt terug te keren naar een oudere, en gevaarlijker, een gewelddadiger manier van zakendoen. (..)

‘In de Verenigde Staten, in de Europese Unie, kwam de kritiek op de globalisering eerst van links maar daarna kwam die sterker van rechts, toen je populistische bewegingen zag verschijnen – die overigens vaak cynisch worden gefinancierd door rechtse miljardairs die erop uit zijn beperkingen van regeringswege voor hun zakenbelangen te verminderen. Deze bewegingen putten uit de onvrede die door veel mensen werd gevoeld die buiten de stedelijke centra woonden; de vrees dat economische zekerheid zou slinken, dat hun sociale status en privileges aan het afkalven waren, dat hun culturele identiteiten worden bedreigd door buitenstaanders, personen die er niet uitzagen zoals zij, klonken zoals zij of baden zoals zij. (..)

Autoritaire heerschappij

‘Veel ontwikkelingslanden kijken nu naar China als een model van autoritaire heerschappij gecombineerd met een mercantilistisch kapitalisme als te verkiezen boven de rommeligheid van democratie. Wie heeft behoefte aan vrijheid van meningsuiting zolang de economie goed draait? De vrije pers ligt onder vuur. Censuur en staatsmedia zijn in opmars. Sociale media – ooit gezien als een mechanisme om kennis te vergroten en begrip en solidariteit – zijn evenzo effectief gebleken in het verspreiden van haat en paranoia en propaganda en samenzweringstheorieën.

‘En zo staan we op Madiba’s 100ste geboortedag op een kruispunt – een moment in de tijd waarop twee zeer uiteenlopende visies op de toekomst van de mensheid met elkaar strijden om de harten en de geesten van de burgers over de hele wereld. Twee verschillende verhalen, twee verschillende vertogen over wie we zijn en over wie we zouden moeten zijn. Hoe moeten we daarop reageren?

‘Moeten we die golf van hoop zien, die we voelden bij Madiba’s vrijlating uit de gevangenis, van het neerkomen van de Berlijnse Muur – moeten we die hoop nu zien als naïef en misleid? Moeten we de afgelopen 25 jaar van wereldwijde integratie nu interpreteren als niets meer dan een omleiding van de voorgaande onvermijdelijke cyclus van de geschiedenis – waar de macht gelijk heeft en politiek bestaat uit een vijandige strijd tussen stammen en rassen en religies en naties elkaar op alles-of-niets beconcurreren, voortdurend balancerend op de rand van conflict tot er een volledige oorlog uitbreekt? Denken we dat?

‘Laat me u vertellen wat ik denk. Ik geloof in de visie van Nelson Mandela. Ik geloof in een visie gedeeld door Gandhi en King en Abraham Lincoln. Ik geloof in een toekomstbeeld van gelijkheid en rechtvaardigheid en vrijheid en multi-raciale democratie, gebouwd op de overtuiging dat alle mensen als gelijken zijn geschapen en dat ze door onze schepper zijn uitgerust met enkele onvervreemdbare rechten. En ik geloof dat een wereld die volgens zulke beginselen wordt geregeerd mogelijk is, en dat het meer vrede en meer samenwerking teweeg kan brengen in het streven naar algemeen welzijn. Daar geloof ik in. (..)

‘Mensen verzinnen maar wat’

‘Ongelukkigerwijs lijkt een te groot deel van de politiek heden ten dage zelfs het begrip objectieve waarheid te verwerpen. Mensen verzinnen maar wat. Ze verzinnen maar wat. Dat zien we in de propaganda die door de staat wordt gepromoot; we zien het in valse berichten op internet, we zien het aan het vervagen van de grenzen tussen nieuws en entertainment, we zien het aan het totale verlies aan schaamte bij politieke leiders als ze worden betrapt op een leugen. Ze doen er gewoon een schepje bovenop en liegen nog wat harder. Politici hebben altijd gelogen, maar vroeger deden ze, als ze op een leugen werden betrapt, van: ‘Oh, man.’ Nu liegen ze gewoon door. (..)

‘Het is verleidelijk je over te geven aan cynisme: te geloven dat de huidige verschuivingen in de wereldwijde politiek te krachtig zijn om terug te dringen; dat de pendule definitief is doorgeslagen. Net zoals mensen in de jaren negentig spraken over de overwinning van de democratie, hoor je nu mensen spreken over het einde van de democratie en de triomf van tribalisme en de Sterke Man. We moeten ons verzetten tegen dat cynisme. (..)

‘En dus, jonge mensen die in dit publiek zitten en die luisteren: mijn boodschap aan jullie is eenvoudig. Blijf geloven, blijf betogen, blijf bouwen, blijf jullie stem verheffen. Elke generatie heeft de kans de wereld te hermaken. Mandela zei: ‘Jongeren zijn in staat, als ze opstaan, de torens van de onderdrukking neer te halen en de vlaggen van de vrijheid omhoog te steken.’ Dit is een goede tijd om op te staan. Dit is een goede tijd je op te winden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden