Opinie

Obama heeft belangrijkste belofte niet waargemaakt

Obama heeft het momentum dat hij had bij zijn verkiezing door de vingers laten glippen.

Muurschildering van Shepard Fairey van presidentskandidaat Obama in Denver, 2008. Beeld AP

Aanhangers van president Obama kunnen zich eindelijk weer eens laven aan de optimistische gloed van zijn verkiezingsoverwinning in 2008, want hun idool is met driftige energie bezig aan een heuse eindsprint. Na een nucleair akkoord met Iran, de diplomatieke erkenning van Cuba en een blijmoedig klimaatakkoord, volgden deze maand maatregelen om het wapenbezit in Amerika beter te organiseren en Obama gebruikte zijn laatste State of the Union om een optimistisch beeld van zijn presidentschap en de toekomst van het land te schetsen.

De meeste maatregelen worden echter niet ondersteund door wetgeving en kunnen door zijn opvolger met één pennestreek worden teruggedraaid. Maar toch, na zeven magere presidentiële jaren schenkt Obama zijn progressieve achterban in de nadagen van zijn presidentschap eindelijk een paar leuke-dingen-voor-de-mensen. Zoals een schlagerzanger met een toegift van ouderwetse meezingers zijn fans na een teleurstellend concert alsnog met een goed gevoel naar huis stuurt.

De vraag is of dat genoeg is. Obama heeft het momentum dat hij had bij zijn verkiezing door de vingers laten glippen. Slechts 44 procent van de Amerikanen geeft hem vandaag een voldoende, aanmerkelijk minder dan de 68 procent waarmee hij in 2009 uit de startblokken schoot. Ter vergelijking: de presidenten Ronald Reagan (1981-1989) en Bill Clinton (1993-2001) gingen hun laatste ambtsjaar in met dezelfde steun (respectievelijk 50 en 60 procent) waarmee zij 7 jaar eerder hun presidentschap begonnen.

Kloof tussen arm en rijk

Obama heeft (volgens het onafhankelijke politifact.com) iets meer dan 70 procent van zijn verkiezingsbeloftes ingelost - minder dan de gemiddelde 75 procent van zijn voorgangers - en in Amerika overheerst pessimisme. Tweederde van de Amerikanen vindt dat het met het land de verkeerde kant op gaat, dat het buitenlandbeleid niet deugt en dat het bestrijden van IS is mislukt. De kloof tussen rijk en arm is vergroot, de middenklasse kalft af en de verhoudingen tussen blank en zwart zijn verslechterd. Besluitvorming om de grote problemen aan te pakken, mondt keer op keer uit in een patstelling tussen Obama en zijn politieke opponenten.

Niet alleen in Amerika, ook in Nederland is het blije gejuich van de Amerika-commentatoren over Obama verstomd. Zou in 2008 nog 80 procent van de Nederlanders op Obama hebben gestemd, en werd Obama door Willem Post nog bestempeld als 'een tovenaar die mensen kan bedwelmen', inmiddels is het gedraal van Obama gedowngraded naar 'pragmatisch en verstandig'. En Maarten van Rossem negeert Obama en wijst voortdurend met de vinger naar de 'krankzinnigen aan de andere kant van het politieke spectrum' die Obama maar hinderlijk voor de voeten lopen. Waarbij hij vergeet dat praktisch alle Amerikaanse presidenten sinds Richard Nixon (1969-1974) zaken hebben moeten doen met een vijandig parlement. De kinderlijke Obamania in Nederland is eindelijk voorbij, maar serieuze analyses zijn daarvoor niet in de plaats gekomen.

Polarisatie

In de VS is de polarisatie tussen Democraten en Republikeinen de laatste twintig jaar toegenomen, en dat bemoeilijkt de politieke besluitvorming. Om onduidelijke redenen verzuimen Obama-apologeten in Amerika en Nederland de daarom misschien wel belangrijkste verkiezingsbelofte van Obama in 2008 in herin- nering te roepen. Juist híj beloofde in een tijd van oorlog en economische crisis de patstelling tussen Democraten en Republikeinen te doorbreken, een einde te maken aan de partijpolitieke spelletjes in Washington, en gezamenlijk met zijn opponenten een politiek programma te realiseren dat goed zou zijn voor de Amerikanen. Dit was het fundament onder Obama's boodschap van 'Hope'. En die is hopeloos ontspoord.

Tijdens zijn eerste twee jaren in het Witte Huis hadden Obama's Democraten nota bene een meerderheid in zowel Senaat als Huis van Afgevaardigden. Bij het optuigen van de twee belangrijkste wetsvoorstellen van die periode - het economisch stimulus-pakket van ruim 800 miljard dollar en Obamacare - heeft Obama de kans voorbij laten gaan de Republikeinen hierin een serieuze stem te geven. Zij waren voor een meerderheid niet nodig, en werden daarom genegeerd. Weg was de 'hope' op politieke samenwerking, en daarmee ook het enthousiasme om Obama een handreiking te doen, toen de Republikeinen na de verkiezingen van 2010 het Huis van Afgevaardigden en in 2014 ook de Senaat heroverden.

Obama draagt dus persoonlijk een belangrijke verantwoordelijkheid voor het haperen van het Amerikaanse politieke stelsel. Van een president wordt niet alleen verwacht dat hij mooie toespraken houdt, maar ook dat hij de motivatie en vaardigheid heeft voor zijn ambities een meerderheid te vinden in het parlement.

Beeld Getty Images

Over een jaar wandelt Obama het Witte Huis uit en kan zijn opvolger aan de slag met alle onopgeloste dossiers. Het is cruciaal dat de nieuwe president alsnog doet wat Obama heeft nagelaten, en met een serieuze handreiking de samenwerking met de oppositie nieuw leven inblaast.

Op 20 januari verschijnt de nieuwe editie van Koen Petersens boek Einddoel: Witte Huis - Hoe de Amerikanen hun president kiezen.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden