Opinie

Nu moeten wij de Duitsers steunen tegen de Fransen

Brexit

Een geluk bij het ongeluk van de Brexit is dat een hervorming van de EU nu onontkoombaar is.

David Cameron, Angela Merkel en Mark Rutte vermaken zich op het zomerverblijf van de toenmalige Zweedse premier Fredrik Reinfeldt (tweede van rechts), juni 2014. Beeld epa

Nu hebben de Fransen dan eindelijk hun zin: Groot-Brittannië uit de EU. Dat geeft meteen ons probleem aan. De Gaulle heeft indertijd de Britten de deur gewezen. Aan het adres van MacMillan citeerde hij Edith Piaf: 'Ne pleurez pas, Milord.' Dat was vilein maar niet onterecht. In 1957 hadden de Britten een onbelangrijke diplomaat afgevaardigd naar de conferentie van Messina, waar de EU (toen EEG) in de steigers werd gezet. Onze landgenoot Beyen en de Belg Spaak hebben daar een grote rol gespeeld. Jaren later, in 1973, mochten de Britten, na veel lobbywerk, dan eindelijk toetreden.

Maar zij hebben zich nooit in de EU thuisgevoeld. Alle lidstaten hadden op de een of andere wijze de Tweede Wereldoorlog verloren. Maar zij niet: integendeel. Londen was niet meer het centrum van het empire maar wel van de Commonwealth. En dan was er nog de bijzondere band met de Verenigde Staten.

Voldoende redenen om vanuit een gevoel van effortless superiority op het Brusselse gedoe neer te kijken.

De Britse pers weerspiegelde dat dedain. Zeker was er objectieve verslaggeving: de Financial Times onder de dagbladen, de Economist onder de weekbladen. Maar de populaire pers vermeide zich in hatelijke opmerkingen over van alles en nog wat dat zich in Brussel afspeelde. Boris Johnson, de huidige leider van het Brexit-kamp, blonk daarin uit. Het is duidelijk dat dit invloed heeft gehad op het Britse electoraat. Wie de oorzaken van de Brexit zoekt, zal allereerst naar de Britse populaire pers moeten kijken.

In mijn tijd als lid van de Europese Commissie (1999-2004) was ik verantwoordelijk voor de interne markt. Ik was daarmee voorstander van open markten en concurrentie. Dat waren de Britten ook. Meestal vond ik hen dan ook aan mijn zijde. Maar niet al mijn collega's verkeerden in die positie. In hun geval moesten zij veel Brits gezeur verduren. Dat begon ook mij te ergeren. Ik vergeleek de Britten met een stripfiguur: Moaning Minnie the Minx: deden de Britten nu mee in Brussel of niet? Het is geen wonder dat ieders geduld met de Britten is opgeraakt.

Nu werd het de Britten ook niet gemakkelijk gemaakt. Neem het rapport van 22 juni 2015 van de vijf presidenten: die van de Europese Commissie (Juncker), Europese Raad (Tusk), Eurogroep (Dijsselbloem), Europese Centrale Bank (Draghi) en Europees Parlement (Schulz). Zij bekleden de vijf topfuncties van de EU. Men mag dus gevoeglijk aannemen dat hun visie op de toekomst van de EU zal worden nagestreefd. De vijf presidenten maakten zich zorgen over de concurrentiekracht van de EU. Dat is begrijpelijk, want volgens het World Competitive Report waren de 28 EU-lidstaten als blok gedaald van plaats 26 in 2001 naar 40 in 2013. Frankrijk daalde in die periode van 12 naar 23, Italië van 24 naar 49.

Frits Bolkestein. Beeld Martijn Beekman

Wat wilden de vijf presidenten? Een concurrentie-autoriteit die divergentie moest verhinderen. Maar concurrentie betekent dat de een sneller gaat dan de ander. De divergentie moest dus niet afnemen, maar juist toenemen. De vijf presidenten, althans de ambtenaren die hen adviseerden, wilden bovenal convergentie.

Het rapport van de vijf presidenten wil vooral centraliseren en daar past geld bij. Voormalig president van de Europese Commissie Barroso sprak in 2012 van een 'aanzienlijke centrale begroting'. Hij wilde ook een Europese minister van Financiën met verantwoordelijkheid jegens het Europees Parlement. Barroso komt uit Portugal.

De lijn van de vijf presidenten is duidelijk. Geen concurrentie, maar harmonisatie. De Europese Commissie krijgt een centrale rol en moet monitor, adviseur en toezichthouder worden. Nationale democratische controle zou hierbij ten achter blijven. Mario Draghi en Jean-Claude Juncker hebben het duidelijk aangegeven: 'Europese begrotingsregels voor lidstaten zijn geen vervanging voor een Europese regering.'

Het is onbegrijpelijk dat Dijsselbloem zijn naam aan dit federalistische stuk heeft gegeven. Hij tapt nu uit een ander vaatje en dat is maar goed ook want Nederland kan niet anders dan hier hartgrondig tegen zijn. En de Britten is het natuurlijk een gruwel: dit nooit.

Ik gaf hierboven aan dat Brexit een probleem voor Nederland is. Wat voor probleem? Groot-Brittannië was altijd een tegenwicht tegen de as Parijs-Berlijn. Dat was in Nederlands belang. De Fransen houden niet van concurrentie. Dat gevoel is enige eeuwen oud. Het bestond al voor Rousseau. Concurrentie leidde tot la loi de la jungle. Het gaat langs de staat heen en dat is voor de Fransen onaanvaardbaar.

De Duitsers delen dit gevoel niet. Maar toch zijn zij minder op de markt georiënteerd dan wij. Bovendien leggen zij het in een twistpunt met de Fransen altijd af. Die zijn slimmer en vooral harder. Althans, dat is mijn ervaring. Misschien is de Franse invloed nu tanende vanwege de economische problemen die zij zich door hun wanbeleid op de hals hebben gehaald. Maar nog steeds krijgt Frankrijk van Commissievoorzitter Juncker meer tijd om haar begroting op orde te krijgen 'omdat het Frankrijk is'.

Wat moet Nederland doen? Aansluiting zoeken bij de Duitsers en hun zelfvertrouwen steunen, zodat zij de Franse druk kunnen weerstaan. Wij zullen daarbij de steun van de Scandinaviërs en de Balten hebben. Niet van de mediterrane landen. Die stellen ook weinig prijs op een hervorming van de EU.

Want een geluk bij het ongeluk van de Brexit is wel dat die hervorming nu onontkoombaar is. Die is ook in Nederlands belang.

Frits Bolkestein is oud-eurocommissaris en oud-VVD-leider.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.