VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Wijk aan Zee

Nu kon de stilte openscheuren, ze gingen demonstreren tegen Tata

Voor het eerst zouden bezorgde ouders van Wijk aan Zee samenkomen op de weide middenin het dorp, om openlijk te protesteren tegen de gevaarlijke vervuiling door Tata Steel. Een bijzonder moment.

Want terwijl de bezorgde burgers in het dorp een meerderheid vormen, zijn er ook zo’n vijftig gezinnen voor hun inkomen afhankelijk van de staalgigant. Deze mensen zijn bang voor hun baan. En hun kinderen zitten op de basisschool van het dorp in de klas bij kinderen van bezorgde ouders, soms zijn ze ook bevriend.

Wijk aan Zee heeft tweeduizend inwoners. Niemand in zo’n hechte gemeenschap wil dat hier kinderen samen gaan ruziemaken over hun ouders.

Zodoende hield de meerderheid rekening met de minderheid door zich in het dagelijks leven in te houden, en het officiële protest over te laten aan de dorpsraad. Voorbeeldig democratisch, zegt de één. Het onderwerp was op straat volkomen taboe, vindt een ander. De dorpsraad probeert intussen al jaren tevergeefs om het dorp wat schoner te krijgen.

Tata Steel, uitzicht vanuit Wijk aan Zee.Beeld Margriet Oostveen

Nu kon de stilte openscheuren. Dus ik rijd naar de dorpsweide, met ongeveer de afmeting van het Amsterdamse Museumplein, en zie hoe in de verte, strak in het gelid, een paar honderd klapstoeltjes zijn opgesteld. De stoeltjes zijn leeg. Ernaast staat een handvol volwassenen, hun kinderen darren door de wei. Het is kwart voor zes, woensdagavond. Ze zouden beginnen om zes uur.

Hoe kan een dorp geduldig blijven als de overlast onhoudbaar wordt en de feiten nog angstaanjagender blijken te zijn dan al werd vermoed? Roet- en zwavelwolken, stofexplosies en toen de grafietregens, die vaak neerkwamen in Wijk aan Zee. Het RIVM concludeerde in augustus dat de concentratie van kankerverwekkende stoffen in het dorp het afgelopen jaar bijna vier keer zo groot is geworden. Vier keer! Het dorp is zich wezenloos geschrokken.

Ik loop naar de klapstoelen en de eerste moeder die ik spreek en die nu dingen staat te organiseren, wil niet met haar naam in de krant. ‘Ik werk bij Rijkswaterstaat, en Tata Steel is daar een flinke stakeholder.’ Dit hoor je vaker in Wijk aan Zee. Noem een bestuur, een raad van toezicht, of er zit iemand van Tata in.

De klapstoelen op de dorpsweide.Beeld Margriet Oostveen

Wie wel hun naam willen noemen zijn bezorgde moeder Maartje de Koning en Linda Valent, van de dorpsraad. Maartjes man is thuisgebleven, hij is onderwijzer op de dorpsschool en wil (‘móet!’) onpartijdig blijven. Maartje vertelt hoe het protest ontstond naar aanleiding van een vraag van het tv-programma EenVandaag. Of ze een paar bezorgde ouders konden spreken, misschien was een gezamenlijke opname op de dorpsweide wel leuk. De ouders hebben een appgroep: er meldden zich onverwacht bijna 400 volwassenen uit het dorp die hun bezorgdheid op de dorpsweide wilden laten horen.

Deze week zou de provincie het rapport Tata Steel 2020 – 2050: Samenwerken aan een gezondere en veilige IJmond presenteren. Maar in het concept stond nog steeds niets over wat Tata moet verbeteren. De presentatie van het rapport is nu uitgesteld tot november: gedeputeerde Jeroen Olthof (PvdA) heeft beloofd de normen aan te scherpen. Hoe, weet niemand.

Eind september spraken drie moeders uit Wijk aan Zee al bij een vergadering van de Statencommissie Natuur, Landbouw en Gezondheid. Ik heb de opnames beluisterd en gehuiverd.

‘Mijn kinderen spelen in het speeltuintje in de straat – in een rapport staat aangegeven dat nou precies hier de hoogst gemeten kankerverwekkende stoffen en lood ligt.’

‘De wereld is in de ban van corona. De overheid neemt maatregelen en vraagt ook om eigen handelen. Tegen bovenstaande gevaren kán ik niet zelf handelen.’

Maartje de Koning, op de dorpsweide: ‘Je denkt dat de overheid goed voor je zorgt, maar dat is dus niet zo.’

Maartje de Koning.Beeld Margriet Oostveen

Linda Valente laat me met documenten zien hoe ook de gemeente Beverwijk belangrijke informatie over Tata zelfs niet deelt met de gemeenteraad. Zoals een brief van de GGD waarin wordt aangedrongen op beleid voor betere luchtkwaliteit en beperking van luchtverontreiniging, omdat longkanker in Beverwijk 25 procent vaker voorkomt dan in de rest van Nederland.

Dus nu zou het gebeuren, ze gingen demonstreren. Eindelijk. Maar toen kwamen er weer strengere regels tegen corona. En verbood de burgemeester van Beverwijk de bezorgde ouders met meer dan 39 personen samen te komen op de enorme dorpsweide. Ze mochten iedere persoon die zich had aangemeld wél vervangen door een klapstoel.

En zo geschiedde. Voor ieders gezondheid, uiteraard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden