Column Peter Middendorp

Nu ik op het punt sta af te reizen naar een eiland is een oude vraag plots weer actueel

Nu ik op het punt sta om naar een eiland af te reizen, niet ver van hier – zo is het ook weer niet – dat bekendstaat om de zeevruchten die er uit de oceaan worden geplukt, is een oude vraag naar de bekende weg voor mij ineens weer actueel geworden: lijdt een kreeft onder zijn bereidingswijze, als je hem levend in kokend water gooit?

Op zich hoorde je hem wel geluiden maken in de pan, een soort kermen of piepen, leek het wel, of krijsen, maar dan heel zacht. Ongeveer, zo stelde ik me voor, zoals je ons ook zou horen als we het in kokend water met een kreeftenmondje moesten doen.

Maar de kreeft is geen mens. De geluiden die hij maakt, kunnen dus evengoed iets heel anders betekenen dan wij er in denken te horen. Als ze al iets te betekenen hebben natuurlijk, dat weet je niet eens, en kun je ook niet weten. Straks was je de kreeft, terwijl hij dus al levend werd gekookt, ook nog aan het vermenselijken.

Op zoek naar een antwoord vond ik op internet al snel een artikel in NRC Handelsblad waarin twee factcheckers zich een paar maanden geleden dezelfde vraag op de hals hadden gehaald. De twee hadden alles wat erover te vinden was al uitgeplozen en gewogen, alle mogelijk relevante onderzoek.

Want ja: wat is relevant onderzoek in deze kwestie? Dat is meteen al een lastige vraag. Wetenschappers willen meten. Meten is weten. Maar behalve de geluiden, die op zich erg leerzaam kunnen zijn, kun je aan een kreeft in de pan eigenlijk alleen maar meten of het vlees al gaar is.

Er was wel onderzoek gedaan naar wat er met een kreeft gebeurt als je hem een poot afsnijdt. Of, anders gezegd, iets doet dat wij pijnlijk vinden. Terwijl je de kreeft wetenschappelijk gesproken beter met zichzelf kon vergelijken, volgens mij: het gedrag in de pan met het gedrag erbuiten. Ik bedoel: wat wil je weten? Hij krijst anders nooit.

Maar, toegegeven, onder de vraag of de kreeft lijdt in kokend water ligt de vraag of het dier überhaupt in staat is om zoiets als pijn te ervaren. Nadat de onderzoekers een verantwoord aantal poten hadden afgesneden, ontdekten zij dat kreeften een stof aanmaken die sterk op morfine lijkt, proberen de ‘pijn’ te vermijden en te vluchten.

Een helder verhaal, leek mij, een duidelijk ja op onze vraag. Maar ik had buiten de hersenen gerekend, en het centrale zenuwstelsel. Het ontbreekt de kreeft aan alles wat wij hebben en gebruiken om pijn te ervaren, zeg maar de hardware van de pijn. Dus ja, dan blijft het gissen, vonden de factcheckers, een conclusie die me ergens in de verte deed denken aan een zin die ik laatst opving in de trein: ‘Als het geen au zegt, kun je doordoen.’

Ik vroeg me af hoelang je factcheckers door elkaar moet rammelen voordat ze morfine gaan produceren, overwoog om de proef op de som te nemen. Maar ik kon ook mijn nieuwe zwembroek gaan inpakken. Ik was zo ook wel klaar voor de vakantie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.