ColumnArnon Grunberg

Nooit eerder ben ik zo somber geweest over de EU als nu

Elke crisis gaat gepaard met sentimentalisme, dat ik zo heb gedefinieerd: een betrekkelijk plezierige verhouding aangaan met het eigen lijden, of dat van anderen, waarbij men uit die verhouding ook nog eens de illusie peurt een deugdzaam mens te zijn.

Kitsch is een neveneffect van dat sentimentalisme. Men esthetiseert de betrekkelijk plezierige verhouding slordig in de hoop andere sentimentalisten te behagen of – soms is sentimentalisme vooral een poging macht uit te oefenen – te onderwerpen.

Het sentimentalisme bewijst dat ons bewierookte secularisme een dun zomerjurkje is, daarachter gaat de religieuze reflex schuil. Men zoekt snelle troost in geloofssystemen die ons bovendien het gevoel verschaffen deel uit te maken van een grotere gemeenschap.

Was geloof geen bedrog in de geseculariseerde samenleving? Men heeft hooguit het ene bedrog voor het andere vervangen.

Multatuli benadrukte dat mensen bedrogen willen worden, wat hij niet had voorzien is dat mensen zichzelf op schijnbaar unieke wijze wensen te bedriegen. Het bedrog moet ons de sensatie van authenticiteit verschaffen.

Misschien dat mede daarom verlangen naar gemeenschap losgezongen is van het universalisme dat bijvoorbeeld het christendom ooit uitdroeg.

Het opmerkelijkste aan de toespraken van Rutte (16 maart) en van Merkel (18 maart) was het ontbreken van één woord: Europa. Het is ieder land voor zich en het sentimentalisme voor ons allen. In Duitsland lijkt het op iedere deelstaat voor zich.

Nooit eerder ben ik zo somber geweest over de EU als nu. De EU ontpopte zich als een betrekkelijk irrelevant instituut, een bonusvraag op een examen; wie tijd heeft mag hem beantwoorden.

In de tussentijd ging ik maar de grondwet lezen, een probaat middel tegen sentimentalisme. De grondwet kan grondwettelijk vrijwel volledig buiten werking worden gesteld – in geval van nood.

Zo gaat het uiteindelijk slechts om de vraag: wie bepaalt wanneer het noodgeval daar is.

De rest volgt daaruit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden