ColumnKoen Haegens

Nog een jaartje Keynes, daarna ouderwets bezuinigen

‘Nu zijn we allemaal keynesianen’, zou president Nixon begin jaren zeventig hebben gezegd. Die uitspraak (overigens afkomstig van Milton Friedman) klonk opnieuw tijdens de kredietcrisis. Geheel volgens het recept van de Britse econoom Keynes (1883-1946) trokken overheden de portemonnee om de economie erbovenop te helpen. Twaalf jaar later is het wederom raak. In Den Haag mort alleen nog de SGP over de miljardenuitgaven waarmee het kabinet de coronacrisis bestrijdt. Maar die partij schijnt wel vaker tegen de tijdgeest in te gaan.

Keynes als crisiswinnaar – zou het? Eigenlijk bevat bovenstaande opsomming al het antwoord. Na Nixons ontboezeming kwam de neoliberale omwenteling van Reagan en Thatcher. Op de steunpakketten in 2008 en 2009 volgden in Europa jaren van bezuinigingen en lastenverzwaringen. In de Verenigde Staten rukte de Tea Party-beweging op. In de bestsellerlijsten verschenen de boeken van Ayn Rand en Friedrich Hayek, voorstanders van respectievelijk geen en een minimale overheid. Een rap battle tussen diezelfde Hayek en Keynes op YouTube werd miljoenen keren bekeken.

Steeds opnieuw voorspellen we de wederopstanding van Keynes. Waarna hij telkens weer verguisd wordt. En nu? Wie goed kijkt, ziet dat de huidige keynesiaanse consensus in Nederland broos is. Zeker: onder economen heeft zich sinds de kredietcrisis een belangrijke verschuiving voorgedaan. In een recente enquête zeggen negen op de tien er geen been in te zien als de staatsschuld verder stijgt van 60 naar 90 procent. Maar mij valt in gesprekken op dat de achterliggende motivatie heel verschillend is.

Veel aandacht gaat uit naar de Moderne Monetaire Theorie. Mits de inflatie niet hard oploopt, zouden overheden de geldpers naar believen kunnen aanzwengelen. Maar aan de Nederlandse universiteiten lijken uitgesproken aanhangers hiervan zeldzamer dan wolven op de Veluwe. Veel groter is het kamp-Blanchard. Net als de voormalige IMF-hoofdeconoom stellen zij dat zolang de rente laag blijft, hogere schuldniveaus geen probleem hoeven zijn. En dan is er nog een groep die helemaal niet zo nodig wil breken met de oude vormen en gedachten. Zij constateren dat de coronacrisis een uitzonderlijke gebeurtenis is. Én dat Nederland de afgelopen jaren genoeg buffers heeft opgebouwd om nu de begrotingsteugels te laten vieren – tijdelijk.

Een voorspelling: deze ‘paradigmawisseling’ houdt nog geen jaar stand. Met Prinsjesdag 2021 zullen nerveuze politici alweer pleiten voor het aanhalen van de broekriem. Omdat economisch beleid minder een kwestie is van voortschrijdend wetenschappelijk inzicht dan een slingerbeweging tussen twee wereldbeelden: hoe groot de ideale overheid moet zijn, hoeveel vertrouwen iemand heeft in politici om het anticyclische beleid correct uit te voeren, of dat hij gelooft in zoiets magisch als een vrije markt.

‘De pandemie markeert de start van een nieuw tijdperk’, concludeerde The Economist deze zomer, verwijzend naar de terugkeer van big government. Natuurlijk. Maar wees niet verbaasd als straks de omgekeerde conclusie op de cover staat. Met de triomferende kop van Hayek of Rand erbij.

Lees meer: moet Nederland de economie stimuleren of bezuinigen?

‘Ongekende’ crisis, maar het geld lijkt niet op te kunnen. Heeft dit kabinet een gat in de hand?

Recensie: Waarom de hoogste staatsschuld aller tijden geen enkel probleem is ★★★★★

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden