Elnathan John.

InterviewElnathan John

‘Nigeria als nieuwe supermacht, dat moet wel een grap zijn’

Elnathan John.Beeld Dirk Skiba

De feestelijke Nelson Mandela Lezing wordt komende zondag uitgesproken door de Nigeriaanse schrijver Elnathan John. Hij hanteert de knipoog voor kritiek.

Satire is een verademing, zeker in de vaak nogal zwaarmoedig getoonzette beschouwingen over Afrika. De Nigeriaanse schrijver Elnathan John koos satire als vorm om zijn zorgen te uiten over zijn land in het boek: Be(com)ing Nigerian. Hij geeft hilarische en wrange tips over hoe het hoofd boven water te houden in de gekte van de Nigeriaanse samenleving, met konkelende politici, corrupte ambtenaren, gewiekste zakenlieden dan wel oplichters en natuurlijk heel veel creatieve, sociale, kunstzinnige, humoristische burgers. Elnathan John komt op zondag 1 maart naar Amsterdam om de tweede Nelson Mandela Lezing te geven.

De Mandela-lezing, dat roept meteen de vraag op: ziet u erfgenamen onder Afrikaanse leiders?

‘Mandela was anders dan anderen, zelfs in zijn eigen tijd. Hij is gevormd door een combinatie van strijd, geschiedenis en de speciale context van de apartheid in Zuid-Afrika; het blijvende beeld dat we hebben van deze opmerkelijke persoon is moeilijk te evenaren. In deze tijd is het lastig iemand aan te wijzen, in Zuid-Afrika of elders op het continent, die iets vergelijkbaars heeft bereikt of op weg is naar zijn legendarische status. Maar er zijn velen die in de loopgraven strijden, groepen die het opnemen tegen monsters als corruptie, discriminatie, geweld en schending van mensenrechten. Deze groepen, of ze nu strijden voor de rechten van vrouwen, kinderen, albino’s of ­homoseksuelen, zijn erfgenamen van Mandela.

‘Maar ik wil eraan toevoegen: ons continent heeft geen individuele helden nodig. Het heeft een vloedgolf van steun nodig aan de activisten en de jongeren die luid om verandering van de status quo roepen, en die daarvoor veel te vaak op hun donder krijgen.’

Nigeria stond onlangs op de voorkant van Newsweek: ‘De komende supermacht?’ U schreef juist heel satirisch in Be(com)ing Nigerian.

‘Ik ben niet zo zeker van die supermachtstatus. Wat is de basis voor die bewering: een groeiende economie? Het arbeidspotentieel? Een functionerende regering? Militaire macht? Niets in het huidige Nigeria wijst in die richting. De regering is hopeloos inefficiënt. De jongeren van de middenklasse vertrekken in groeiende aantallen naar plekken waar ze een waardig bestaan met al hun kennis kunnen leiden. Het leger is zwakker dan ooit. De vrijheid van meningsuiting en de pers liggen steeds vaker onder vuur. Er is geen steun voor innovatie en wetenschap; het onderwijs ligt in puin. Nigeria is niet eens een functionerend land, dus alle praat over een supermacht in wording moet wel een grap zijn. Of satire.’

Westerse media met kritiek op Afrikaanse autoritaire leiders worden door sommige Afrikaanse opinieschrijvers op hun beurt bekritiseerd als etnocentrisch. U had daar weer kritiek op in een artikel. Waarom?

‘Er wordt kritiek geleverd op kleptocraten. En er is duidelijk een hypocriete houding te zien bij sommige westerse media die met verschillende maten meten, bij bijvoorbeeld corruptie. Ze verzuimen verbanden te leggen tussen mondiale politieke en economische verhoudingen en de corruptie in Afrikaanse landen. Ja, er is veel corruptie in Afrika, maar ook in het Westen. Ja, we hebben leiders die schaamteloos onze rijkdommen achterover drukken en geheime bankrekeningen openen voor hun familie, minnaressen en kinderen. Maar veel instellingen en regeringen elders in de ­wereld zijn daaraan medeplichtig.

‘Ik vind het goed over al die kwesties openlijk te spreken. Ik ben van mening dat je onze landen geen dienst bewijst door de wijdverbreide en verlammende corruptie te verdoezelen met als argument het aanzien van Afrika te beschermen. Het gaat hierbij om echte levens. Echte vrouwen en kinderen gaan dood als gevolg van slechte zorg rondom de geboorte. Echte menselijke lichamen worden verpletterd op de gevaarlijke wegen. Echte mensen sterven aan geneeslijke ziekten en bij conflicten die voortkomen uit onrecht. Trots zal niet helpen bij het voeden van hongerige mensen. Een eind maken aan corruptie zou wel kunnen helpen.’

U woont nu in Berlijn, kijkt u ­anders naar wat er gebeurt in Nigeria?

‘Als je er middenin zit, word je makkelijk meegevoerd met de dagelijkse beslommeringen en ontgaat je hoe snel het verval doorzet. Op een afstand valt veel meer op met hoeveel geweld en chaos de Nigerianen elke dag te maken hebben, zoveel dat ze er murw van worden.’

Verschilt het debat tussen Nigerianen in Europa en in Nigeria?

‘Er is heel wat overlap tussen de twee groepen en er wordt veel heen en weer gereisd. Veel Nigerianen in de diaspora zijn actief betrokken bij wat er in Nigeria gebeurt. Daarom zit er ook veel overlap in de debatten. We hebben familie en andere dierbaren thuis en we weten wat er speelt. Als een familielid van jou wordt ontvoerd voel je de pijn, waar je je ook bevindt. En iedereen is ­natuurlijk financieel betrokken bij thuis.’

Zondag 1 maart, 15.30, Nelson Mandela Lezing, Internationaal Theater Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden