Column New York Times

Nigel Farage is de gevaarlijkste man van Groot-Brittannië

Een ingekorte versie van de column van Richard Seymour in The New York Times

Nigel Farage arriveert op een persconferentie na zijn overwinning tijdens de Europese verkiezingen. Beeld EPA

Nigel Farage is de vleesgeworden Britse crisis. Zijn partij, met de ondubbelzinnige naam Brexit Party, is amper een partij en bestond een half jaar geleden nog niet, maar kreeg bijna een derde van de Britse stemmen bij de recente Europese verkiezingen. Hij is lang onderschat, maar meer dan welke politicus van deze generatie ook heeft Farage de Britse politiek een harde, nationalistische ruk naar rechts gegeven. Hij is een van de effectiefste en gevaarlijkste demagogen die het land ooit heeft meegemaakt.

Met zijn vorige politieke instrument, de U.K. Independence Party UKIP, smeedde Farage een aantal afvallige Tories en nog wat ex-fascisten en andere extreemrechtse zonderlingen tot een verwoestend politiek wapen: een invloedrijke landelijke partij. Met dat wapen hakte hij zulke grote stukken uit de Conservatieve aanhang, dat die partij zich genoodzaakt zag een referendum over Europa uit te schrijven – en verloor dat vervolgens. Farage kraaide victorie en trok zich min of meer terug.

Nu, bijna drie jaar na het referendum, is hij terug. Zijn timing kon niet beter. Na een ‘verloren decennium’ van teruglopende levensstandaard en feitelijk gelijkblijvende lonen, is het vertrouwen in het parlement en de nieuwsmedia op een dieptepunt beland. De Conservatieven vallen uiteen en premier May vertrekt, nu ze geen kamermeerderheid achter haar Brexit-deal krijgt. Ze heeft gefaald omdat ze in plaats van steun te zoeken bij andere partijen heeft geprobeerd om haar eigen harde rechtervleugel te sussen en weglopende kiezers tegen te houden. Maar ze heeft alleen maar de publieke opinie verder gepolariseerd.

Uit een opiniepeiling in april bleek dat 44 procent van de Britten bij de keuze tussen in de EU blijven of eruit gaan zonder deal, voor een ‘no deal’ waren. De meesten van deze kiezers waren voorheen aanhangers van de Conservatieven, maar omdat dat de partij is van het bedrijfsleven, is vertrekken zonder een deal eigenlijk ondenkbaar. En dat geldt ook voor het parlement.

Door deze patstelling, in combinatie met verkiezingen waarvoor de grote partijen amper campagne voerden, kon Farage scoren voor open doel. En dankzij zijn succes ligt er nu enorm veel druk op de Conservatieven om de Brexit in oktober te realiseren, deal of geen deal. Boris Johnson belooft nu dat hij daarvoor zal zorgen.

De campagne van de Brexit Party was een onemanshow. De partij heeft wel een geraffineerde digitale strategie, maar heeft geen leden en geen programma, en niet één van de kandidaten is democratisch gekozen. Er is maar één programmapunt: een ‘no deal’ Brexit. Net als veel andere reactionaire Engelsen heeft Farage het niet over belastingen of privatisering, wel over oneerlijkheid en verlies, over de zogenaamd aan Europa afgestane soevereiniteit, immigratie en de grootstedelijke elite. En hij heeft een placebo-oplossing binnen handbereik: Brexit. De grote ontsnapping. En dat is een krachtig antidepressivum.

Het ironische is dat Farage mensen aantrekt die juist te lijden hebben onder het soort vluchtige financieel kapitalisme dat hij voorstaat. Net als president Trump is hij een paradoxale figuur: de kapitalistische populist. Hij heeft zijn vermogen vergaard als beurshandelaar tijdens de hoogtijdagen van de jaren tachtig.. Het is ook opvallend hoezeer alles bij hem om klassebelangen draait: hij is tegen langer zwangerschapsverlof, tegen verhoging van het minimumloon, tegen verlaging van de pensioenleeftijd – tegen alles waar zijn nouveau-riche bondgenoten last van hebben. Als hij zijn zin kreeg, zouden veel van zijn aanhangers langer moeten doorwerken voor minder loon en met minder bescherming. Dat is namelijk zijn Brexit-droom: Singapore aan de Theems.

Zelfs zijn racisme is gerelateerd aan klasse. Farage heeft niet alleen een probleem met immigranten, maar vooral met arme immigranten: die uit Oost-Europa of uit islamitische landen, of die HIV hebben. Hij zegt dat hij zich ongemakkelijk zou voelen met Roemenen als buren, maar is wel getrouwd met een Duitse vrouw. Hij haat de Europese Unie omdat de bescheiden Europese sociale wetgeving en vrijheid van beweging ingaan tegen wat hij ziet als een Darwiniaanse culturele ecologie waarin sommigen boven komen en anderen het loodje leggen.

Met een vastgelopen parlement en de conservatieven bijna in doodsstrijd, zag Farage zijn kans schoon: een nieuw politiek model, naar voorbeeld van de Vijfsterrenbeweging in Italië. Een ‘digitaal platform’ dat gebruik maakt van de gratis arbeid van de ‘gebruikers’ en ze laat ‘deelnemen’ door middel van het delen van informatie en online peilingen, maar geen rechten geeft. Farage liet UKIP vallen en begon een soort durf-kapitalistische start-up, niet met leden maar met crowdfunders, en niet met een leider maar met een algemeen directeur.

Voilà, de Brexit Party. In tegenstelling tot het model van oudere partijen wordt er niet geïnvesteerd in permanente infrastructuur. Deze partij is lichtvoetig, heel goed in het bespelen van de sociale media – die aandelenbeurs van aandacht. De slag om de muisklikken is gewonnen en dat gaf de doorslag bij deze verkiezingen. Zulke online rages lijken op destabiliserende stromen van flitskapitaal en dwingen traditionele partijen om zich aan te passen of ten onder te gaan. Als echter de volksvertegenwoordiging zo zwak is en zo weinig legitimiteit bezit, kunnen die rages overkomen als democratische opwellingen.

Misschien is dat wel de ultieme triomf van Farage. Als typische beurshandelaar en voorstander van messcherpe concurrentie, maakt hij misbruik van onze democratische crisis om de politiek naar zijn evenbeeld te herscheppen.

Vertaling door Leo Reijnen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden