Column Daniela Hooghiemstra

Nieuwsgierig geworden naar de nivellering van lusten in Turks Fruit besloot ik op een dinsdagavond af te reizen naar Theater De Leest in Waalwijk

Van de roman Turks Fruit is een theaterversie gemaakt. De vrouwelijke makers daarvan werden vorige week ondervraagd door de Volkskrant.

Vrouwen worden in de roman ‘geramd’, hun schaamlippen worden beschreven als ‘de klapdeurtjes van een saloon’ en hun vagina als een ‘vlabroodje’. Moest deze ‘seksistische en stigmatiserende’ taal in de toneelbewerking niet gecorrigeerd worden, vroeg de interviewster, ­Herien Wensink. Verdroeg de ­machomoraal in dit boek ‘met de kennis van nu’, na #MeToo en met ‘de winst van de seksuele revolutie stevig op zak’ het daglicht nog wel?

Corrigeren was ‘te negatief’, vond regisseuse Hanneke Braam. Maar ze had zich wel afgevraagd of Olga ‘slachtoffer’ was van Erik. Haar conclusie was dat dit niet het geval is. Olga was een vrouw ‘met een sterk karakter en een eigen wil’. De harde taal in het boek werd in het theaterstuk ‘geneutraliseerd’, vulde een van de actrices, Debbie Korper, aan, doordat Olga Erik ‘keihard uitlacht’ als hij ‘die afschuwelijke dingen’ zegt.

Toen ik als 16-jarige Turks Fruit las, was het juist de ernst waarmee die ‘afschuwelijke dingen’gezegd werden, die indruk maakte. De precieze beschrijving van grenzeloze lust, in dit geval die van Erik, bood in een tijd dat nog niet iedereen daarmee te koop liep, een nieuw perspectief.

Maar dat grenzeloze, begreep ik uit het interview, was nu juist waar de theatermakers van af wilden. ‘Ongelijkheid en dwang’ zijn ‘niet geil’, vond regisseuse Braam namelijk. Met haar ‘kompas als vrouw’ had ze haar ‘stinkende best’ gedaan om Olga en Erik ‘gelijkwaardig’ te ­maken. Haar stuk, zei ze, was een ‘ode aan de seksuele vrijheid en ­gelijkheid’.

Toch wel nieuwsgierig geworden, besloot ik op een dinsdagavond af te reizen naar Theater De Leest in Waalwijk. Tussen echtparen van een jaar of 60, met de seksuele revolutie ruim achter de kiezen, zou ik zien hoe de poging tot nivellering van lusten uit pakte.

Olga was niet op haar mondje gevallen. Een kloek type als zij kon je waarschijnlijk zo een afdeling van PricewaterhouseCoopers laten ­managen. Terwijl Erik het had over ‘ansjoviskutten’, keek zij smalend de zaal in. O ja hoor, heb je hém weer. En inderdaad, ze lachte hem soms ook keihard uit.

Alleen, als zij begon over Eriks ‘glibberige eikel’ die ‘naar binnen wilde’, dacht ik: ‘hè, jakkes’.

Dat was vreemd, want dergelijk ­jarenvijftigidioom komt normaal nooit in mij op, zeker niet als mensen elkaar de liefde verklaren. Toen Olga tegen Erik zei ‘ik moet voelen hoe je me omploegt’, barstte de hele zaal in lachen uit, terwijl dat toch ook niet de bedoeling kon zijn.

In hun missie om ‘het tegenovergestelde van dwang en seksisme’ te laten zien, zoals Braam in het interview zei, waren de makers geslaagd.

Maar dat ‘seksueel alles denkbaar is als twee mensen elkaar liefhebben en vertrouwen’, maakten ze niet aannemelijk.

Af en toe doken Olga en Erik op elkaar, of gingen ze allebei, volkomen gelijkwaardig, ieder apart met hun onderlichaam tegen meubels aan rijen. Gekleed in een huidkleurige panty en een rode, katoenen onderbroek, keek Olga daarbij zó gekweld, dat ik maar hoopte dat ze er zo snel mogelijk mee zou ophouden.

Niet alleen de ongelijkheid, ook de hartstocht was door de makers een kopje kleiner gemaakt. Hoewel Chris Peters een geloofwaardige verliefde kunstenaar speelde, waren de meest indrukwekkende scenes voorbehouden aan Olga’s ouders, wier huwelijk zuchtte onder teleurstelling en ­gewoonte.

Het was ook hun aloude burgerlijke moraal die in dit stuk triomfeerde: mannen en vrouwen zijn in het dagelijks leven dan wel op elkaar aangewezen, seks is niets meer dan tijdelijke verdwazing.

Voor een liefdesdrama vind ik dat een nogal mager uitgangspunt en als moderne ‘vrouwelijke’ visie op seks (‘moet dat nou allemaal?’) vond ik de benadering ook weinig ambitieus.

Maar de toeschouwers in theater De Leest, dat binnenkort Maarten van Rossem verwacht, leken dat niet met mij eens. In hun staande ovatie na afloop klonk vooral opluchting door dat met deze ‘ode aan seksuele vrijheid en gelijkheid’ die malle ­revolutie van vijftig jaar geleden ­eindelijk onschadelijk gemaakt was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden