Opinie

'Nieuwe voetbalgeneratie rekent in Brazilië koel af met de babyboomers'

Het is boeiend te zien hoe onze generatie voetbalduiders worstelt met haar identiteit, schrijft Marien van Schijndel. 'De kenners, de voetbalromantici, de kankeraars, kiezen liever voor nostalgisch falen dan een jonge generatie het succes gunnen dat ze zelf nooit hebben gerealiseerd.'

Beeld anp

Om de sluipende verandering in een samenleving te duiden, hebben we markeringspunten nodig. Eind jaren zestig waren dat provo, de Maagdenhuisbezetting, het kabinet-Den Uyl. Een culturele verandering wordt echter vooral ook zichtbaar in het doorsijpelen ervan in een lagere en bredere cultuur. In de jaren zeventig werden Cruijff en kompanen een uithangbord van hoe Nederland de spruitjesgeur van zich afschudde. Zij rekenden koel en keihard af met de benepen voetbalgeest van Karel Lotsy. Spelers gingen over hun eigen talent en carrière. Verstikkend groepsdenken werd ingeruild voor: 'Allemaal leuk, maar what's in it for me?'

De 'Hollandse voetbalschool' zoals die in de beeldvorming na het WK van 1974 ontstond, was niet zozeer een toevallige en unieke mix van talent, maar voor een groot deel het resultaat van dat bewustwordingsproces. Creativiteit kon in Nederland ontluiken, niet omdat het de ruimte kreeg, maar omdat het de ruimte nam.

Het heeft tot schitterende en dramatische ongelukken geleid. De dominee in onze inborst konden we echter maar moeilijk afschudden. Het geloof in een God ruilden we in voor de vraag of een God 'iets' of juist 'niets' toevoegde aan je leven. Terwijl de kerken leegliepen, stond een leger van columnisten, cabaretiers en andere duiders klaar om onze behoefte aan duiding te bevredigen.

Zelfgenoegzaam land
De babyboomgeneratie kreeg het voor het zeggen. Nuchterheid, gezond verstand, pragmatisme en vakmanschap waren vaak ver te zoeken in de enorme kletscultuur die ontstond. Nederland is toen een meer dan zelfgenoegzaam land geworden.

De babyboomgeneratie staat voor haar pensioen, maar domineert nog steeds ons denken en handelen. Zij begint te beseffen dat haar welvaart in een Global Village steeds minder zeker is, en dat welvaart en welzijn geen vanzelfsprekende combinatie vormen. Op verbeeldingskracht alleen kan een samenleving niet draaien. Ze heeft nuchtere ankers nodig, waarbij je pragmatisch en soms nederig poogt de situatie naar je hand te zetten.

Maar de dominees onder ons blijven ons land hardnekkig als uniek neerzetten. Graag veroordelen we zuidelijke eurolanden die er financieel 'een bende van maken'. Maar we hebben een balk in ons oog voor onze eigen hebzucht. Voor de maakbaarheidsgeneratie was succes een keuze. Met de Maserati van de zaak en bonusbankieren. Ter verantwoording geroepen, zegt ze verongelijkt: 'eigenlijk zijn we vooral verkeerd begrepen'.

Cruijff in 1974. Voor aanvang van de EK-kwalificatiewedstrijd Nederland - Italie wordt Johan Cruijff gehuldigd als Europees voetballer van het jaar. De wedstrijd eindigde in 3-1 Beeld anp

Nostalgisch falen
Het past naadloos in ons zelfbeeld dat we wat betreft voetbal in moreel opzicht eigenlijk wel drie keer wereldkampioen zijn geweest. Het is boeiend te zien hoe onze generatie voetbalduiders nu worstelt met haar identiteit. De kenners, de voetbalromantici, de kankeraars, die liever kiezen voor nostalgisch falen dan een jonge generatie het succes gunnen dat ze zelf nooit hebben gerealiseerd.

'Waar hebben ze het over?', hoor ik de jonge mensen in mijn omgeving zeggen. 'Wat telt is het resultaat. Jullie gelul over vroeger. Neem een vriendin als je behoefte hebt aan romantiek, of ga met pensioen.'

In Brazilië voetbalt een Nederlands team van een andere generatie met een ervaren coach die pragmatisme als uitgangspunt neemt en die, door ervaring wijs geworden, daar verbeeldingskracht en creativiteit aan koppelt: Lelijk als het moet, mooi als het kan. Alles voor het resultaat.

Koele afrekening
Een mooie spiegel voor een nieuwe werkelijkheid van Nederland. Als Nederland wereldkampioen wordt, kan het zo maar een nieuw ijkpunt zijn dat de generatiewissel zichtbaar maakt. Het ontrolt zich als een koele afrekening met de babyboomgeneratie die te lang met haar hoofd in de wolken heeft gelopen en ons denken en doen heeft gedomineerd met mooie verhalen, die alle zelfrelativering ontberen en die gebaseerd zijn op verouderde denkpatronen.

Er bestaat helemaal geen Hollandse School, dat is old school-denken. Een jonge generatie ziet Nederland als een nuchter en pragmatisch land. Waar creativiteit kan gedijen, maar waar je met beide benen op de grond ook resultaat kunt boeken. Met Louis van Gaal als stijlicoon van een andere en nuchtere benadering. Ergens in Barcelona en bij het kennersgilde van romantische volgelingen moet dit tot slapeloze nachten leiden.

Marien van Schijndel is opbouwwerker.

(VLNR) Johan Derksen, Wilfred Genee en Rene van der Gijp voorafgaand aan de eerste uitzending van het tv-programma VI Oranje, vanuit het Kurhaus in Scheveningen, in aanloop naar het WK voetbal in Brazilie. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden