Opinie

Nieuwe technologie schept ook nieuw werk

De schijnwerpers staan nu gericht op de schaduwzijde van robotisering, maar er komt ook veel werk bij, betoogt de Tilburgse onderzoekster nieuwe arbeidsrelaties Charissa Freese.

Een robot heeft bloemen aan koningin Maxima gegeven tijdens het WK voetbal voor robots in Eindhoven. Beeld epa

In een toespraak waarschuwde minister Asscher voor de bedreiging die technologische ontwikkelingen vormen voor banen in Nederland. Hij verwijst daarbij naar de schokkende conclusie die getrokken kan worden uit het onderzoek van Frey & Osborne (2013): het voortbestaan van bijna de helft van de Amerikaanse banen wordt bedreigd door de vervanging van arbeid door robotisering.

Wat hun onderzoek nog indringender maakt, is dat zij berekenen dat lang niet alleen routinematig, laaggeschoold werk verdwijnt. Technologische ontwikkelingen gaan zo snel dat steeds meer hoger gekwalificeerd werk overgenomen kan worden door technologie.

Goedkope arbeidskrachten
Er is een aantal overwegingen dat ten grondslag ligt aan de beslissing of arbeid wel of niet vervangen kan worden door technologie. Om simpel werk te vervangen door technologie moet allereerst een kosten-batenanalyse gemaakt worden. Weegt het ontwikkelen en inzetten van dure technologie op tegen de loonkosten die er bespaard worden?

Waarom is er in Nederland bijvoorbeeld nog steeds geen automatische aspergesteker of aardbeienplukmachine, die de tekorten aan arbeidskrachten in het Westland zouden kunnen oplossen? Als er al zelf-rijdende auto's ontwikkeld kunnen worden, zou het ontwikkelen van dergelijke robots een fluitje van een cent moeten zijn. Blijkbaar weegt het tewerkstellen van goedkope arbeidskrachten op tegen de ontwikkel- en onderhoudskosten van dergelijke technologie.

Lepeltje
Een tweede overweging is dat sommige voor mensen simpele taken zeer moeilijke handelingen zijn voor robots. Het werk van een ober, serveren van eten, kan door robots worden overgenomen. Maar stelt u zich voor dat de ober tijdens het serveren van het kopje koffie het lepeltje laat vallen. De ober herstelt dat door, nadat hij het kopje heeft neergezet, te bukken om het lepeltje te pakken.

Voor robots is het corrigeren van dit soort fouten zeer ingewikkeld. Allereerst moet geconstateerd worden dat er een fout is gemaakt en vervolgens moeten herstelhandelingen volgen. Handelingen die complexe handvaardigheid vereisen, zijn niet gemakkelijk te robotiseren.

Ook taken die creatieve en sociale intelligentie en complexe perceptie vereisen, zullen de komende twee decennia waarschijnlijk niet volledig door robots worden vervangen.

Nieuwe banen
De kans dat een baan geautomatiseerd wordt, is dus afhankelijk van de mate van creatieve, sociale en manipulatieve vaardigheden. De kapper hoeft dus niet voor zijn baan te vrezen, maar de meeste banen in transport en logistiek, administratie en productie zullen verdwijnen. Aan advocaten, docenten en medici - en andere beroepen waarbij complexe sociale interactie met mensen is vereist - blijft behoefte, maar de accountant en de belastingambtenaar moeten vrezen voor hun beroep, aldus het onderzoek van Frey & Osborne.

Iets wat niet wordt belicht in dit artikel, en waar ook minister Asscher onvoldoende rekening mee houdt, is dat als gevolg van de technologie ook behoefte ontstaat aan nieuwe werknemers met vaardigheden die de technologie kunnen ontwikkelen, bedienen of onderhouden.

Helaas zijn deze vaardigheden van heel andere aard, dan die van de banen die verdwijnen. Mensen die hun baan verliezen, kunnen dus niet simpelweg op de nieuwe banen worden ingezet.

App-ontwikkelaar
Dat technologie ook veel nieuwe banen schept, blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat er op dit moment een grote schaarste bestaat aan mensen die het beroep 'App-ontwikkelaar' kunnen uitoefenen, een functie waarvan slechts weinigen vijf jaar geleden hadden gehoord.

Eurocommissaris Kroes heeft berekend dat de komende jaren
700 duizend banen gaan ontstaan in de digitale economie. Dat zijn niet alleen ontwikkelfuncties, maar ook verwante functies, zoals programmeurs, visual designers en testers. Technologisering biedt dus ook veel nieuwe baankansen, het is alleen heel lastig te voorspellen waar deze zullen ontstaan.

Lastig voor scholen
Omgaan met de snelle technologische ontwikkelingen op de arbeidsmarkt vergt een heel andere benadering dan in de jaren die achter ons liggen. Het is voor scholen zeer lastig om op te leiden voor beroepen die we nu nog niet kennen.

Als bedrijven niet goed kunnen inschatten welke competenties zij nodig hebben, kunnen zij niet van scholen (die drie- of vierjarige opleidingen aanbieden) verwachten dat zij mensen met de juiste competenties aanleveren.

Bedrijven hebben dus zelf een veel grotere verantwoordelijkheid om technologische ontwikkelingen in de gaten te houden en vroegtijdig te bedenken wat dat zal betekenen voor de competenties die benodigd zijn in het werk en hun werknemers tijdig om te scholen naar die competenties waaraan behoefte zal ontstaan.

En natuurlijk staat daar de plicht van elke werkende in Nederland tegenover om zich continu te blijven ontwikkelen, zodat hij of zij wendbaar en flexibel inzetbaar blijft op de arbeidsmarkt.

Charissa Freese is onderzoeker nieuwe arbeidsrelaties, Tilburg University.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.