Nieuwe PVV-aanhang komt van VVD

De PVV-achterban wijkt steeds minder af van doorsnee Nederland

‘Wilders in trek bij hoger opgeleide kiezer’ kopte de Volkskrant afgelopen zaterdag op basis van onderzoek van TNS NIPO. In het stuk werd beschreven dat het profiel van de PVV-aanhang steeds meer gaat lijken op dat van de gemiddelde Nederlander. ‘De Wilders-stemmer normaliseert’, citeerde de Volkskrant TNS NIPO.

Misschien is de term ‘normaliseren’ achteraf niet zo gelukkig gekozen, omdat het kennelijk een normatieve lading heeft. We beogen niet uitspraken te doen over wat wel en wat niet ‘normaal’ gevonden zou moeten worden in het publieke debat. Wat we vanzelfsprekend wél bedoelen, is dat de PVV-achterban op tal van demografische kenmerken steeds minder afwijkt van doorsnee Nederland.

Het is fascinerend om te zien hoe een dergelijke analyse tot dezelfde reflexen leidt als toen Pim Fortuyn aan de bel trok. Kennelijk kan over dit thema niet met enige afstand en zonder emotie worden gesproken. Van Jan Blokker in nrc.next (‘Nog even, en het zijn net mensen’) tot Malou van Hintum op de vk.nl/opinie (‘Hun opvattingen blijven abject, daar verandert hun sociaal-economische status niets aan’) valt men over de term ‘normaliseren’.
Wat we als politieke onderzoekers doen, is het monitoren van (voorgenomen) stemgedrag en een duiding proberen te vinden voor het wie, hoe en waarom daarachter, zonder er een waardeoordeel aan te verbinden.

Profiel
Al in oktober 2004 maakten we voor de Volkskrant een profiel van de potentiële Wilders-stemmer. We schreven toen: ‘De lijst-Wilders lijkt draagvlak te hebben onder alle lagen van de bevolking. Het profiel van de Wilders-aanhang wijkt niet in grote mate af van de Nederlandse populatie. De potentiële Wilders-stemmer heeft een ander profiel dan de mensen die in 2002 LPF stemden, deze bevonden zich meer in de lagere sociale regionen.’

Wilders stond eind 2004 op ruim twintig zetels in de peilingen. Uiteindelijk haalde de PVV negen zetels en bleken veel hoger opgeleiden onderweg afgehaakt. De PVV-stemmer leek bij de Kamerverkiezingen van 2006 wél sterk op de LPF-stemmer uit 2002: veelal laag of middelbaar opgeleid, en uit de lagere sociale klassen.

Aandeel
Doordat Wilders zich het thema ‘vrijheid van meningsuiting’ heeft toegeëigend, weet hij nu een iets ander publiek aan te spreken dan in 2006. Opnieuw neemt het aandeel hoger opgeleiden binnen de PVV-achterban toe, hoewel het aandeel nog altijd lager ligt dan het nationale gemiddelde.

De Wilders-aanhang evolueert. Waar zij eerst vooral op zichzelf gerichte en behoudende waarden van belang achtte, komen er steeds meer mensen bij die ontwikkeling willen en iets meer op de ander gericht zijn. Dit laatste ‘waardesegment’ noemen we bij TNS NIPO de ‘zakelijken’.

‘Prestatiegericht’ en ‘ambitieus’ zijn eigenschappen die van toepassing zijn op mensen die binnen deze groep vallen. We vinden hier veel (kleine) ondernemers en doorgaans veel VVD-stemmers. En inderdaad komt veel van de nieuwe aanwas van de PVV bij de VVD vandaan.

Minder vluchtig
We hebben hier te maken met een groep in de samenleving die minder vluchtig is dan velen lief is. Deze groep bestaat bij lange na niet alleen maar uit randfiguren en angstige laagopgeleiden voor wie de wereld net een tikkeltje te snel draait, zoals in tal van analyses wordt geopperd. VVD-coryfee Frits Bolkestein voorspelde in april 2008 in Buitenhof al dat Wilders meer kansen heeft op duurzaam succes dan Rita Verdonk, omdat hij meer inspeelt op het rechtse sentiment bij mensen.

Op dit moment stemt 5 tot 15 procent van de kiezers op de PVV, maar uit veel van onze onderzoeken blijkt dat zo’n 40 procent van de Nederlanders hem bij veel kwesties steunt, gedoogt, of zich door de PVV gehoord voelt Deze mensen gaan echt niet allemaal op de PVV stemmen, maar het is wel zoals Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, deze week in de Volkskrant stelde: de PVV verwoordt wat velen denken.

In die zin lijkt Wilders in de voetsporen van Fortuyn te treden. Beiden zeiden wat velen dachten, en hun aanhangers laten zich niet ompraten door ze te vertellen dat ze ‘abnormale’ ideeën hebben. Voorspelbare uitlatingen over hoe ‘abject’ Wilders’ ideeën zijn, zullen de kloof tussen de ‘politiek correcten’ en de PVV-achterban alleen maar verdiepen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.