Opinie Protest in islamitische wereld

Nieuwe protestbewegingen in de islamitische wereld verdienen onze steun

Burgerrechtbewegingen proberen tegenstelling tussen islamitisch en seculier te overstijgen, schrijft Roel Meijer, universitair hoofddocent islamstudies aan de Radboud Universiteit.

Demonstraties tegen een vijfde regeringstermijn voor president Abdelaziz Bouteflika, Algiers, 10 maart. Beeld EPA

Het Westen huivert bij de huidige protestbewegingen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Sinds het ‘mislukken’ van de opstanden in 2010-2011 luidt de algemene opinie dat zwoele Arabische lentes onvermijdelijk leiden tot barre Siberische winters. Autoritaire regimes worden alleen maar meedogenlozer, zoals in Egypte, waar Mubaraks bewind inmiddels liberaal lijkt vergeleken met Sisi’s akelige dictatuur. Waar regimes wel zijn ingestort, hebben bloedige burgeroorlogen nog grotere ellende veroorzaakt. Syrië en Libië, met hun honderdduizenden doden, zijn daarvan de beste voorbeelden.

Dit heeft ertoe geleid dat cynici menen dat het beter is dictaturen te steunen dan volksverzet. Stabiliteit staat voorop. Dat dictatoriale regimes ook handig zijn voor het indammen van migratie en olietoevoer garanderen, is voor Europese regeringen mooi meegenomen.

Olievlekken

Gelukkig trekken de bewoners van de regio zich weinig aan van meningen in het Westen. Vijf jaar geleden zijn nieuwe protestbewegingen opgestaan die zich als olievlekken verspreiden over de regio. Zij bestaan allemaal uit gewone burgers. Hun leiders zijn spontaan voortgekomen uit het volk en niet gelieerd aan politieke of religieuze bewegingen, partijen of milities. Het is dan ook niet toevallig dat ze hun aanhang mobiliseren in naam van ‘burgerschap’, in het Arabisch moewatana, en zich beroepen op de (gelijke) rechten van burgers.

De eerste beweging begon een aantal jaren geleden in Basra, in het zuiden van Irak, waar burgers ’s zomers demonstraties organiseerden tegen verzilt en vervuild water. Later ontstond een soortgelijke beweging in de Marokkaanse Rif tegen de economische verwaarlozing van het gebied.

De Algerijnse beweging tegen de herverkiezing op 16 april van de 81-jarige president Bouteflika is de laatste loot aan de tak van deze burgerbewegingen. Een paar maanden eerder was de maat vol in Soedan, waar demonstraties zich richtten tegen president Bashier.

Basisrechten

De huidige bewegingen hebben geleerd van de Arabische Lente en proberen de verdeeldheid die de oppositie toen parten speelde te voorkomen door in de eerste plaats op te komen voor de basisrechten van iedere burger: het recht op gelijke behandeling voor de wet, gezondheid, onderwijs, werkgelegenheid en politieke participatie. Ze richten zich tegen corruptie, vriendjespolitiek, verrijking van de bovenlaag en een incompetent en oncontroleerbaar politiek systeem.

Behalve dat hun gelijkheidsideaal brede lagen van de bevolking aanspreekt, overbrugt het ook etnische en culturele tegenstellingen (Koerden-Arabieren, Berbers-Arabieren, alle etnische groepen in de Soedan) die de regio al decennia teisteren.

Onvrede 

Verder proberen de burgerrechtbewegingen de tegenstelling tussen islamitisch en seculier te overstijgen. Hiermee spelen ze in op een diepe onvrede in de regio over de ‘sektarisering’ van de maatschappij. De geslaagde acties in Irak van sjiieten om samen met soennieten demonstraties te organiseren tegen de regering in Bagdad moeten in dat licht gezien worden. Het was een signaal dat beide groepen zich niet langer tegen elkaar laten ophitsen door Iran en Saoedi-Arabië, die beide belang hebben bij het zaaien van verdeeldheid.

Bewegingen die gelijke rechten van alle burgers voorstaan zijn niet nieuw in de regio. Zij hebben hun oorsprong in de 19de eeuw en hebben sindsdien steeds andere vormen aangenomen. De huidige burgerrechtbewegingen zijn er de meest recente uitdrukking van. Deze bewegingen verdienen onze steun. Cynisme is niet alleen gemakzuchtig maar ook onverstandig. Deze bewegingen bieden de enige oplossing voor de problemen in de regio. Zoals Tunesië na de Arabische Lente laat zien, is een gedeeld concept van burgerschap de enige manier om politieke, etnische en religieuze tegenstellingen te overbruggen. 

Roel Meijer is historicus en universitair hoofddocent islamstudies aan de Radboud Universiteit. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.