Opinie

Nieuwe president moet vertrouwen herstellen

President Clinton of president Trump moet deprimerende campagne snel tot verleden laten behoren.

Kartonnen poppen van presidentskandidaten Hillary Clinton en Donald Trump in Berlijn op 7 november 2016.Beeld epa

Vandaag kiezen de Amerikanen eindelijk hun nieuwe president. Hiermee wordt een grillige en negatieve campagne afgerond. Veel kiezers valt de keuze zwaar. De helft van de Democraten had liever een andere presidentskandidaat gezien dan Hillary Clinton, en datzelfde geldt voor de Republikeinen en Donald Trump. Tweederde van de kiezers denkt dat zowel Clinton als Trump niet te vertrouwen is.

Wie de verkiezingen ook wint, zij of hij begint op 20 januari 2017 met laaggespannen verwachtingen en minimale geloofwaardigheid aan een eerste presidentiële termijn.

Het wantrouwen van de kiezers valt goed te begrijpen. Clinton is ruim een jaar onderwerp van officiële FBI-onderzoeken geweest. Daarbij stond de vraag centraal of zij strafbaar slordig was door als minister van Buitenlandse Zaken geclassificeerde documenten via haar onbeveiligde privée-mailserver te versturen, bewijsmateriaal hierover te vernietigen, en daarover ook nog te hebben gelogen.

Halfslachtige excuses

Volgens onbevestigde berichten onderzoekt de FBI ook nog of Clinton als minister van Buitenlandse Zaken tijd heeft vrijgemaakt voor overleg met belangrijke geldschieters - waaronder dubieuze Arabische regimes - van de Clinton Foundation, de goededoelenstichting van oud-president Bill Clinton, haar echtgenoot. Met haar ontwijkende legalistische antwoorden en halfslachtige excuses heeft Clinton het beeld versterkt dat zij iets verbergt.

Trump dwingt nauwelijks méér vertrouwen af. Volgens de gerespecteerde website politifact.com is 70 procent van zijn uitspraken onwaar. Daarnaast blijven Amerikanen nieuwsgierig naar wat hij verbergt door zijn belastingaangifte niet openbaar te maken - terwijl dat al veertig jaar gebruik is voor presidentskandidaten. Zijn ongepolijste gedrag versterkt hun ongemak.

Deze misère komt vooral slecht uit omdat Amerikanen het vertrouwen in hun belangrijkste instituties massaal hebben verloren. Had in 1991 nog de helft van de burgers vertrouwen in het presidentschap, nu blijft de teller steken op een schamele 36 procent. Hetzelfde treurige beeld doemt op voor andere pijlers van het staatsbestel: 31 procent heeft vertrouwen in het Hooggerechtshof, 23 procent in het strafrechtsysteem en slechts 9 procent in het parlement. De waakhond van de democratie scoort niet veel hoger: televisienieuws en kranten blijven steken op 20 procent. Slechts één instituut mag zich verheugen op royaal vertrouwen van de eigen bevolking, en dat is de krijgsmacht - 'our men and women in uniform' - met 73 procent.

Koen Petersen is auteur van Einddoel: Witte Huis - hoe de Amerikanen hun president kiezen.

Verscheurd land

Alhoewel voor de kiezers economie het belangrijkste verkiezingsthema is, moet de nieuwe president de hoogste prioriteit geven aan herstel van vertrouwen in de instituties. De ambtseed draagt de president niet op om de economie te fixen, maar wel om de grondwet te behouden, te beschermen en te verdedigen. En precies die grondwet verordonneert hoe de instituties moeten functioneren.

Daarnaast treft de nieuwe president een verscheurd land aan. De kloof tussen elite en anti-establishment, stad en platteland, rijk en arm, hoog- en laagopgeleid was nooit zo groot. Juist als de maatschappelijke samenhang onder druk staat spelen de instituties een cruciale bindende rol. Geloofwaardigheid en vertrouwen zijn essentieel voor hun succes.

De nieuwe president kan in zijn eerste honderd dagen met drie belangrijke keuzen hiertoe een aanzet geven. Allereerst moet de president op de belangrijkste posities personen benoemen die breed worden gerespecteerd in plaats van politieke vriendjes.

Zo handhaafde de Democratische president Barack Obama in 2009 de Republikeinse minister van Defensie Robert Gates. Langer geleden benoem- de de Republikeinse president Abraham Lincoln een Democraat als vice-president om het land te verenigen tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865). En hoewel gekozen met slechts 39 procent van de stemmen, wordt Lincoln nog steeds vereerd als beste president ooit. Krijgsmacht, wetenschap en bedrijfsleven vormen rijk gevulde vijvers om uit te vissen.

Verder maakt de nieuwe president verschil door de instituties positief tegemoet treden. Actieve samenwerking en compromisbereidheid met het Huis van Afgevaardigden en de Senaat zijn smeermiddelen om het vastgelopen politieke stelsel weer in beweging te krijgen en grote vraagstukken aan te pakken.

Uitspraken van het Hooggerechtshof moeten worden gerespecteerd in plaats van bekritiseerd. De beschuldigende vinger die Clinton uitstak naar de FBI moet zij intrekken, en Trump moet zijn hyperbole retoriek inruilen voor de verbindende toon waarmee hij over de Russische president Vladimir Poetin spreekt.

Vergetelheid

Maar de uiteindelijke proof of the pudding is het persoonlijke vertrouwen in de instituties dat Clinton en Trump demonstreren. President Clinton moet daarom het voornemen van Trump overnemen en een speciale aanklager aanstellen die definitief onafhankelijk openbaar onderzoek doet naar de controverse rond haar e-mailserver en de stichting van haar man. Zo'n aanklager is een bestaand fenomeen en bewezen onafhankelijk. Zo werd president Bill Clinton bijna afgezet naar aanleiding van het onderzoek naar zijn buitenechtelijke affaires van de door hem zelf aangestelde aanklager.

President Trump moet zijn belastingaangifte alsnog openbaar maken en een openbare audit laten verrichten door de Belastingdienst.

Zo zullen Clinton en Trump niet alleen demonstreren dat zij de instituties in oude luister willen herstellen, maar ook eraan bijdragen dat deze deprimerende presidentsverkiezingscampagne snel in de vergetelheid zal raken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden