Nieuwe kabinet moet doorpakken met rekeningrijden en stoppen met de 130 kilometer

In de formatiestukken zoals die tot nu toe zijn uitgelekt, ontbreekt het autogebruik als maatregel om de stikstofuitstoot verder terug te dringen. De tijd is eindelijk rijp voor een kilometerheffing. En die 130 km/u moet echt van tafel, stellen voormalige rijksambtenaren.

Martin Kroon en Vincent van den Bergen
Drukte op de A28.  Beeld JEROEN JUMELET/ ANP
Drukte op de A28.Beeld JEROEN JUMELET/ ANP

Een van de hoopgevende uitkomsten van de klimaatconferentie in Glasgow is de oproep van demissionair premier Rutte aan alle landen om nu echt in actie te komen. Zijn door velen geridiculiseerde oproep is ook aan Nederland gericht. Klimaatbeleid is onderdeel van het regeerakkoord-in statu nascendi dat ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers in de trein liet liggen. Een hogere CO2-doelstelling voor 2030, nog meer elektrische auto’s, kernenergie, miljarden voor nieuwe technieken, dat lijkt echt op actie.

Maar als je de potentiële CO2-reductie voor 2030 berekent, blijft er weinig klimaatwinst over. Als er al nieuwe kerncentrales komen, duurt het tot ver na 2035 voordat zo’n stroombron netto CO2 gaat besparen. Immers, de bouw alleen al kost enorm veel energie door alle staal, beton en dieselinzet, waardoor de CO2-uitstoot eerst toeneemt. Nieuwe energiebesparende technieken en innovaties voor de zware industrie tover je niet zomaar tevoorschijn; die kosten steevast meer tijd en geld dan voorspeld.

Kilometerheffing

Opvallend afwezig in het ‘treinakkoord van VVD en CDA’ is de kilometerheffing, ofwel rekeningrijden. Volgens economen en verkeerskundigen is dat het enige snel werkzame middel tegen onnodig autogebruik (een op de drie ritten) en files, en dus onmisbaar als klimaatmaatregel voor verkeer. In 2019 blokkeerde de VVD dat actiepunt nog bij het Klimaatakkoord. Nu zelfs ANWB, autobranche en vervoerders in de Mobiliteitsalliantie voor ‘betalen naar gebruik’ zijn, kan de VVD moeilijk nog langer op de rem blijven staan.

Rekeningrijden werd al in 1989 door VVD-ministers Neelie Kroes en Ed Nijpels voorgesteld als klimaatmaatregel. Met rekeningrijden 2.0 kan tot 2030 jaarlijks circa 10 procent CO2 (ongeveer 3 megaton) worden bespaard, nog los van de effecten van thuiswerken. Vermindering van de miljoenen onnodige korte autoritten levert de meeste milieuwinst op, bij vrachtvervoer vooral door transportbesparing.

Ook elektrische auto’s zullen per kilometer moeten betalen, want die zijn vooralsnog qua klimaat- en milieueffecten – uitgezonderd lokale luchtkwaliteit – nauwelijks beter dan moderne benzineauto’s. In 2030 zal de CO2-uitstoot van verkeer nog steeds door fossiele brandstoffen worden gedomineerd. Met snelle invoering van rekeningrijden kan Rutte laten zien dat hij zijn eigen oproep tot actie serieus neemt, zeker nu de overgrote meerderheid van CDA- en VVD-kiezers voor steviger klimaatbeleid is.

Groen-rechts

Welke andere maatregelen kunnen de verkeersemissie van CO2 tussen nu en 2030 snel en substantieel verlagen? Die vraag wordt nog urgenter als de doelen voor 2030 aangescherpt worden. Twee maatregelen die op korte termijn brandstofverbruik en CO2-emissies verlagen zijn al jaren bekend, want ze waren tussen 1988 en 2010 hoofdonderdeel van het verkeers- en klimaatbeleid: lagere snelheidslimieten en zuiniger rijgedrag. Kroes en Nijpels schiepen daarmee avant-la-lettre het eerste groen-rechtse klimaatbeleid, dat tot 2010 standhield.

Daarna voerde Rutte-1 namelijk hogere snelheidslimieten in en werd de succesvolle Het-Nieuwe-Rijden-campagne beëindigd, terwijl beide ‘klimaatacties’ cumulatief al tientallen megatonnen CO2 hadden bespaard. De snelheidsverhogingen waren sowieso in strijd met de doelen van de Wegenverkeerswet, maar leverden de VVD wel extra stemmen op.

Die door de overheid geproclameerde normvervaging heeft ertoe geleid dat Tesla-rijders anno 2021 claimen straffeloos overal 130 te mogen rijden. De tijdelijke 100 km-limiet is echter een zeer effectieve CO2-maatregel geworden. Uit de verbruikstests van nieuwe auto’s in Autoweek blijkt namelijk dat het praktijkverbruik circa 20 procent is gedaald sinds er massaal 100 kilometer wordt gereden.

Afschaffen

Rutte kan door de 130 km-limiet af te schaffen en de 100 km-limiet tot middernacht te verlengen, het liberale klimaatbeleid weer geloofwaardig maken. Dat zorgt bovendien voor extra stikstofreductie en minder verkeersdoden. Permanente snelheidsverlaging is ook zonder extra politie-inzet goed handhaafbaar met uitbreiding van trajectcontroles.

Als snelheidsverlaging wordt gecombineerd met zuiniger rijgedrag op alle wegen, dan wordt 10 tot 20 procent brandstofbesparing haalbaar. Dat is niet gering, want het gaat om ruim 1 tot 2 miljard liter respectievelijk euro’s besparing per jaar, win-win voor automobilisten, overheid en economie - goedkoper dan vervroegd kolencentrales sluiten. Zonder deze maatregelen met 3 tot 6 megaton CO2-reductie haalt de sector Verkeer zijn klimaatdoel niet.

Martin Kroon was oud-projectleider snelheidslimieten en rijgedrag op het voormalige ministerie van VROM, Vincent van den Bergen was oud-afdelingshoofd Internationale Zaken op hetzelfde ministerie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden