Niets wijst op een minder extreme Trump als president

De dag na de Amerikaanse presidentsverkiezingen was ik niet eens verdrietig. Mijn gemoedstoestand leek meer op die van Justine, de hoofdpersoon in Lars von Triers Melancholia (2011), die gehypnotiseerd toekijkt als de wereld haar catastrofale einde nadert als een andere planeet de aarde gaat verpletteren. In Melancholia heeft Justine samen met haar neefje een magische grot gebouwd, een houten wigwam, waarin ze zich veilig wanen. Maar Justine weet wel beter: ze kunnen nergens schuilen.

Presidential-elect Donald Trump houdt een speech tijdens zijn campagne. Beeld anp

Mensen die beweren dat Donald Trump als president mee zal vallen, hebben een soortgelijke wigwam in hun hoofd. Er is namelijk niets dat erop wijst dat president Trump minder extreem zal zijn dan kandidaat Trump. De eerste buitenlandse politiek leider die Trump na de schokkende verkiezingsuitslag ontmoette, was Nigel Farage, de interim-leider van de extreem-rechtse partij UKIP in Groot-Brittannië. UKIP is de partij die een xenofoob vuur onder de Brexit-campagne stookte met een poster die stromen vluchtelingen toonde met daarboven de tekst 'Breaking point.'

Zoals Andrew Marantz in The New Yorker schreef, zal gedachtegoed dat voorheen onacceptabel was nu snel gemeengoed worden. Vorige week zagen we daar al een goed voorbeeld van. Aan tafel bij Pauw wrong Fortuyn-adept Joost Eerdmans zich eerst in duizend bochten om te ontkennen dat Trump tijdens zijn campagne racisme, misogynie en antisemitisme had gebruikt om kiezers te lokken. Toen de gasten aan tafel niet langer om dat feit heen konden, krijtte Charles Groenhuijsen 'geniaal'. Zo snel gaat dat dus.

Hoewel de financiële markten euforisch reageerden op de verkiezingsuitslag, is er weinig reden aan te nemen dat onder Trump de situatie van de witte arbeidersklasse zal verbeteren. Van de verkiezingsbelofte handelsverdragen op te zeggen en invoerheffingen op te leggen heeft Trump al afstand genomen. Wereldwijd is er nog steeds een overschot aan arbeid waardoor de lonen in Amerika nauwelijks stijgen, hoewel er bijna sprake is van volledige werkgelegenheid. Dit overschot aan arbeid verdwijnt niet van de ene op de andere dag, zeker niet nu de robotisering steeds verder oprukt.

De econoom Robert Gordon voorspelt dat de VS een periode van lage economische groei tegemoet gaan omdat de factor menselijk kapitaal is uitgehold door slecht onderwijs en ondermaatse publieke voorzieningen. Bovendien zijn er geen grote uitvindingen te verwachten die de levensstandaard van mensen verbeteren zoals de uitvinding van het stedelijk sanitair, elektriciteit en de verbrandingsmotor dat tussen 1870 en 1970 hebben gedaan. Gordon concludeert dat de toekomst in het teken zal staan van een stagnerende levensstandaard voor de meeste Amerikanen.

Beeld anp

Meer lezen?

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de verkiezingen in de Verenigde Staten.

Omdat het beleid van Trump daar geen verandering in zal brengen, integendeel, is het onwaarschijnlijk dat zijn aanhangers bij de volgende verkiezingen milder gestemd zullen zijn. Als Trump de onvrede van de witte arbeidersklasse niet kan oplossen, zal hij nieuwe groepen gaan demoniseren om kiezers aan zich te blijven binden. En als president zal hij het niet bij woorden laten. Hillary Clinton en de mensen uit haar inner circle zullen de eersten zijn die eraan moeten geloven. Het volk wil immers bloed zien. Maar die kring kan veel groter worden en zich ook uitstrekken tot journalisten die tijdens de campagne kritisch over Trump geschreven hebben. Vindt Groenhuijsen dat straks ook geniaal?

Op de Democraten rust de ondankbare taak om aan kiezers uit te leggen dat het tijdperk van constante vooruitgang mogelijk teneinde is gekomen. Alleen door inkomens te herverdelen kan de positie van de witte arbeidersklasse verbeterd worden. In de praktijk zal stagnatie echter als achteruitgang voelen omdat opkomende economieën als China voorlopig wel gestaag blijven doorgroeien. De grote vraag is wat de sociale en politieke gevolgen hiervan zullen zijn. De verkiezingsoverwinning van Donald Trump voorspelt weinig goeds.

Hillary Clinton voerde campagne met de slogan 'Stronger Together' en ze had een visie van de Verenigde Staten als een inclusieve samenleving zoals de stad New York. Als Hillary de kans had gekregen om haar beleidsvoornemens te verwezenlijken, zou voor iedere Amerikaan onderwijs, gezondheidszorg, ouderschapsverlof en kinderopvang toegankelijk en betaalbaar zijn geweest. Het zou geen verzorgingsstaat zijn zoals we die in Europa kennen, maar het zou er wel dicht bij in de buurt zijn gekomen.

Er zal tijd voor nodig zijn voordat historici erkennen hoe radicaal en visionair Clintons verkiezingsprogramma was. Voor nu rest haar aanhangers slechts weemoed en melancholie.

Mensen gaan de straat op om hun onvrede over Trumps overwinning te laten blijken. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.