Verslaggeverscolumn Margriet Oostveen in Finsterwolde

Niets verandert meer geleidelijk, alles heel snel

Coba Spindler schenkt koffie in haar keuken, waar tocht en purschuim door de muren komt – het huis wordt opgeknapt, beetje bij beetje, als er weer wat is gespaard. Haar papegaai groet in het Gronings. ‘Moi.’

Coba werd vijf jaar geleden gevolgd in de tv-documentaire ‘De Brief van de Burgemeester’, waarin regisseur Marlou van den Berge Finsterwolde onder de microscoop legde. De toenmalige burgemeester van de gemeente Oldambt, wijlen Pieter Smit, probeert de bewoners van de verwaarloosde Middenweg in het dorp ‘in hun kracht te zetten’. Dit via een ‘Eigen Kracht-conferentie’, dat was toen in de mode. Coba is in de film de aardige vrouw met de verslaafde zoon.

Rita (links) en Coba op de Middenweg.

Deze zomer opende deze documentaire nog een aflevering van Zomergasten, met Maxim Februari. Die zag in de brief van de burgemeester een al bijna ouderwetse ‘betrokkenheid’. En de Nationale Ombudsman wijdde laatst een compleet congres aan burgers die door de overheid in de steek worden gelaten. Daarbij schoot Coba me opnieuw te binnen. Hoe zou zij het intussen redden? In de film neemt ze met buurvrouw Rika Hesseling ferm het voortouw, samen met de ‘Eigen Kracht-coördinator’ van de burgemeester. Maar hoe ging het daarna?

Al bijna in Finsterwolde ligt nu Blauwestad te glimmen: een compleet nieuw dorp, aan het kunstmatige Oldambtmeer, dat dit lege stuk Oost-Groningen een economische impuls moet geven. Kavels staan hier te koop als ‘een uniek stukje Nederland’ waar je een ‘droomhuis’ kunt bouwen en ‘lekker leven’. Ik zie buitenmaats vrijstaande woningen, door Amerikanen ‘McMansions’ genoemd. Dit vlak naast de armoede van Finsterwolde.

McMansion in Blauwestad.

Buurvrouw Rika zit ook al klaar in Coba’s keuken. Coba’s man, die als lasser werkte, is na de film overleden aan een hersentumor. Zelf arbeidsongeschikt door een spierziekte, na jaren productiewerk in de metworstenfabriek van Vlagtwedde, komt Coba nu rond met ruim de helft minder. ‘Er hoeft maar dít te gebeuren’, zegt Rika huiverend, terwijl ze in haar vingers knipt – haar eigen man is timmerman. ‘De druk die op Nederland ligt, vind ik nu beangstigender dan toen. Niets verandert meer geleidelijk, alles heel snel.’

In de film was de grootste zorg aan de Middenweg niet de rommel op straat of het huis op nummer 11 met de bewoners uit de Randstad, die bij de burgemeester waren gaan klagen. De straat maakte zich zorgen over een zwaar verwaarloosde mevrouw op nummer 8, die weigerde open te doen.

We gaan naar buiten. De oude flatjes waar in de film ook haar verslaafde zoon woonde, zijn gesloopt. Daar ligt nu een piekfijne speeltuin. Zolang ze de boel zelf netjes onderhouden, krijgt de Middenweg er jaarlijks een speeltoestel bij. Ze kregen ook een zitmaaimachine voor het speelgazon. En een nieuw meanderend fietspaadje, dat de schoolgaande kinderen uit Finsterwolde een gevaarlijke stukje weg scheelt. De tuintjes zijn nog steeds opgeruimd. Allemaal heel keurig.

Coba in haar zelf geregelde speeltuin.

En Coba’s zoon? Die kreeg een andere woning, maar is daar weer uitgezet, omdat hij er een wietplantage begon, zoals meer mensen in de omgeving. Ze moeten ergens van leven, zegt Coba, haar zoon woont nu in een caravan.

Vijftig sociale huurwoninkjes zijn er sinds de Eigen Kracht-conferentie trouwens in totaal afgebroken, in Finsterwolde. Veel oudere mensen moesten weg.

Het is in de Randstad moeilijk voorstelbaar hoe ingrijpend het hier nog kan zijn om naar een dorp verderop te verhuizen. Coba heeft van het buitenland alleen België gezien en Duitsland – dat ligt nog geen 10 kilometer verderop. De stad Groningen mijdt ze inmiddels ook liever: zenuwslopend druk geworden. Zelfs het Journaal trekt Coba niet meer: ‘Ik erger me teveel aan dit kabinet’. Ze stemde altijd SP maar twijfelt nu, ze zoekt ‘een sterker geluid’. Je kunt de buitenkant wel oppoetsen, maar in de mensen rot het verlies aan vertrouwen in de overheid toch door.

En de mevrouw op nummer 8? Haar huis is dankzij Coba, Rika en de film door de woningbouwvereniging bijna onherkenbaar opgeknapt. Maar nog zit die vrouw daarbinnen te verwaarlozen. Coba ziet ‘nooit’ hulpverleners en als mevrouw soms zelf buiten komt, ‘dan kun je haar billen door het gat in haar broek zien’.

Maxim Februari zei in Zomergasten dat de mevrouw op nummer 8 wellicht ‘een proces van vergeestelijking doormaakt’. Heel mooi. In werkelijkheid zit ze vooral op Facebook, Coba laat het me zelf zien. De vrouw post iedere paar uur ogenschijnlijk lukraak wat, zonder commentaar. Een aflevering van Bassie en Adriaan. Een foto van een rol Fruitella. Een paar volkszangers, als echo’s uit een ander leven. Ze accepteert mijn ‘vriendschaps’-verzoek. En zwijgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden