OPINIE

Niet het label, maar de zorgplicht van scholen voor hoogbegaafde kinderen telt

Ouders willen dat ook hun hoogbegaafde kinderen recht hebben op passend onderwijs. Dat zij daarbij inzetten op het verkrijgen van het label ‘handicap’ is niet het doel, maar het middel naar die rechtsbescherming, betoogt Katinka Slump.

Hoogbegaafde kinderen spelen Kamelenrace,  in het atrium van het Stadhuis in Leiden Beeld ANP
Hoogbegaafde kinderen spelen Kamelenrace, in het atrium van het Stadhuis in LeidenBeeld ANP

Is hoogbegaafdheid een handicap? Die vraag houdt de gemoederen op sociale media bezig. Dit naar aanleiding van een verzoek van ouders aan het College van de Rechten van de Mens om de hoogbegaafdheid van hun kind als ‘handicap’ aan te merken. Afgelopen dinsdag 25 mei kwam de zaak voor in Utrecht.

Rechtsbescherming

Hoogbegaafde kinderen spelen Kamelenrace, een spel gemaakt door een van hen, bij de tentoonstelling Mijn Eigen Spel, Leiden.  Beeld ANP
Hoogbegaafde kinderen spelen Kamelenrace, een spel gemaakt door een van hen, bij de tentoonstelling Mijn Eigen Spel, Leiden.Beeld ANP

Als het college aan dit verzoek voldoet, geniet hun kind de extra rechtsbescherming op grond van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte. De inzet van deze procedure door de ouders dient het belang van hun kind dat op jonge leeftijd, vanwege een bijzondere onderwijsbehoefte, al jaren van (school)onderwijs is uitgesloten. Door deze procedure te voeren handelen ouders overeenkomstig hun ouderlijke plicht, als wettelijk vertegenwoordiger van hun kind, zoals in ons Burgerlijk Wetboek is vastgelegd.

Dat er niet enkel sprake is van een procedure maar ook van een maatschappelijke discussie blijkt uit een opiniestuk van Astrid Ottenheym, de directeur van het Samenwerkingsverband Passend Primair Onderwijs Noord-Kennemerland (O&D, 19 mei). Hoewel de directeur dit in het opiniestuk niet vermeldt, is het schoolbestuur van de leerling waarover het hier gaat, bij dit samenwerkingsverband passend onderwijs aangesloten. Het opiniestuk kan dan ook worden beschouwd als een schot voor de boeg vanuit de onderwijsaanbieder, nog voordat de zitting bij het College van de Rechten van de Mens op 25 mei plaatsvond.

Rookgordijn

Door de vraag centraal te stellen of hoogbegaafdheid een handicap is, wordt in dit opiniestuk de focus ten onrechte verlegd. De discussie over hoogbegaafdheid als handicap dreigt als een rookgordijn het zicht op de essentiële vraag die hier wordt voorgelegd, te ontnemen. De kern van het verzoek van de ouders aan het college is om duidelijkheid te verschaffen over de zorgplicht van scholen voor hoogbegaafde leerlingen; tot welke doeltreffende aanpassingen in het onderwijs zijn scholen verplicht zodat ook deze leerlingen, met hun bijzondere onderwijsbehoefte, tot ontwikkeling kunnen komen. Een vraag die ons, gezien het grote aantal hoogbegaafde leerlingen onder de thuiszitters, al decennialang bezighoudt.

Definitie

De wetgever heeft bewust nagelaten om de begrippen handicap of chronische ziekte te definiëren. De reden daarvoor wordt beschreven in de toelichting op de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte: of iemand belemmeringen ondervindt wegens zijn handicap of ziekte is immers ook afhankelijk van de context waarbinnen iemand functioneert.

Het Hof van Justitie van de Europese Unie koos bij de definiëring van handicap voor het ‘mensenrechten model’ van handicap, ook wel de sociale handicap genoemd. De sociale handicap gaat verder dan de medische handicap. Zo oordeelde het Hof dat obesitas als zodanig geen handicap is, maar wel onder ‘handicap’ kan vallen indien ze leidt tot een langdurige beperking die in wisselwerking met diverse drempels de persoon kan beletten volledig, daadwerkelijk en op voet van gelijkheid aan de maatschappij deel te nemen.

Sinds het VN Verdrag inzake rechten van personen met een handicap in 2016 ook van toepassing is in ons land, is inclusief onderwijs de norm. De invoering van dit VN-verdrag is reden geweest om de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte aan het VN-verdrag aan te passen. De aanpassing van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte is vervolgens van invloed op de zorgplicht van scholen voor het onderwijs van leerlingen met een handicap, waaronder ook de sociale handicap hoogbegaafdheid kan worden beschouwd.

Signaal of appèl

Het samenwerkingsverband van het schoolbestuur van de leerling ziet het verzoek van de ouders aan het College van de Rechten van de Mens als een signaal, zo is te lezen in het opiniestuk van Ottenheym. Het is echter meer dan dat! Het verzoek van de ouders is een appèl om adequate rechtsbescherming van het recht op onderwijs van hun hoogbegaafde kind. Het is een appèl aan het schoolbestuur en haar samenwerkingsverband om de drempels voor deelname aan het onderwijs weg te nemen en ook het recht op onderwijs van dit hoogbegaafde kind te respecteren.

Het zou de schoolbesturen en hun samenwerkingsverbanden sieren als zij, met instemming van ouders en docenten in hun medezeggenschapsraden, zichzelf de zorgplicht opleggen voor passend onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen. De vrijheid van onderwijs geeft schoolbesturen niet alleen de ruimte maar ook de plicht ouders in staat te stellen te voorzien in onderwijs voor hun kind.

Katinka Slump is juridisch adviseur onderwijsrecht en mediator onderwijsgeschillen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden