OpinieGedragspsychologie

Niet ‘eerst denken, dan doen’: doen helpt denken

Een scène uit het tweede seizoen van De luizenmoeder: Juf Ank met de twee vaders van Rianne.

‘Stoer hoor, zo’n pak voor een meisje.’ Het is de tweede minuut van De Luizenmoeder en ze hebben zich alweer vast weten te bijten in een hot topic. Rianne, de geadopteerde dochter van Walter en Kenneth, heeft een spidermanpak aan en gedraagt zich volgens de andere ouders nogal ‘jongensachtig’. Dat leidt vervolgens tot een schitterende uitzending waarin het genderdebat op de hak wordt genomen.

Beïnvloeden voorwerpen gedrag?

‘Een dergelijk pak creëert druk gedrag’, zegt Juf Ank. Niet alleen wordt het pak gezien als jongensachtig, het is blijkbaar ook van invloed op het gedrag van Rianne. Dat is interessant. Hoe kan een pak, gewoon een hoop stof en garen, invloed hebben op menselijk gedrag?

Dat lijkt een vrij onschuldige vraag, maar plaats zo’n vraag in een andere context en de relevantie wordt me­teen duidelijk. Neem het debat over een wapenverbod in Amerika. Tegenstanders maken gebruik van het idee dat de volledige verantwoordelijkheid van wapengebruik bij mensen ligt. Guns don’t kill people, people kill people. Maar wat nou als wapens, zoals een spidermanpak, gedrag beïnvloeden?

We kennen dat stiekem allemaal een beetje. Stap in een sportwagen en het is moeilijk de verleiding te weerstaan extra gas te geven. Trek een mooi pak of mooie schoenen aan en je voelt je anders dan in een trui met gympies. De dingen doen iets met ons. Dat is een van de onderwerpen waar allerlei wetenschappers zich mee bezighouden, van archeologen tot cognitief neuropsychologen. Hoe beïnvloeden de dingen waarmee wij ons omringen ons gedrag? En hoe meet je zoiets?

‘Eerst doen, dan denken’

Vaak geciteerd onderzoek gaat over Londense taxichauffeurs. Voor hen is het van belang een goede mentale kaart te hebben, geen sinecure in zo’n grote stad. Uit de continue interactie auto-London-brein ontstaat echter iets bijzonders. Hun hersenen veranderen. Londense taxichauffeurs hebben een meetbaar grotere hoeveelheid grijze massa in de hippocampus. Wij worden dus niet alleen beïnvloed, de dingen om ons heen vormen ook het raamwerk waarin ons denken vorm krijgt.

Ik laat mijn studenten een tang­rampuzzel oplossen. Eén groep moet daarbij vooral cognitieve vaardigheden aanspreken, de ‘wij-zijn-ons-brein’-groep, en mag slechts één poging ondernemen de puzzel te leggen. De andere groep mag zoveel passen en meten als ze willen. Wie zou er winnen? Natuurlijk de groep die kan schuiven met de stukken. Want het denken vindt niet slechts in ons brein plaats. Het zijn de dingen die mede bepalen waarover en hoe we denken. Tijdens het schuiven worden ideeën en kennis gecreëerd.

‘Eerst denken, dan doen’ is een veel gehoord advies. Daarmee onderschatten we de waarde van het doen en ondermijnen we ook het denken. De realiteit is dat we doen en daardoor ook op een bepaalde manier gaan denken. Een spidermanpak zou dus heel goed druk gedrag kunnen veroorzaken. Maar druk gedrag is natuurlijk niet jongens- of meisjesachtig. Dat maken wij er zelf van.

Maikel Kuijpers, faculteit archeologie, Universiteit Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden