Opinie

'Niet eenzaamheid onder Turken is het probleem, maar onaangepastheid'

Turken in Nederland zouden eenzaam zijn en heimwee hebben naar het thuisland, blijkt uit onderzoek. Lariekoek, vindt schrijver Özcan Akyol. Zelfgekozen segregatie als kleine doch hechte groep is het echte probleem. 'Een 'tijdelijkheidsmentaliteit' valt alleen te billijken voor de eerste lichting Turkse Nederlanders.'

Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) meldt dinsdag dat bijna zeven op de tien Turkse Nederlanders aan eenzaamheid lijden, ongeacht hun leeftijd, dus van twintigers die hier geboren zijn tot de eerste generatie geïmporteerde gastarbeiders. Om welke sociale klasse het binnen deze groepen gaat, wordt niet vermeld, evenmin is er een beschrijving van de manier waarop het onderzoek is verricht, alleen dat de cijfers afkomstig zijn uit een groot jaarlijks onderzoek van het Nationaal Kompas van de Volksgezondheid.

De conclusie lijkt me in elk geval grote lariekoek: geen etnische groep in Nederland die elkaar zoveel opzoekt als de Turken in Nederland. Of het nu in de moskee, het koffiehuis, de voetbalvereniging of tijdens een bruiloft is; Turken vinden elkaar altijd en overal, en een overgroot deel kiest hiermee juist voor segregatie, een kleine doch hechte maatschappij binnen de Nederlandse samenleving - en dat is het echte probleem.

Niet thuis voelen
'Schokkende cijfers', reageert Ahmet Azdural, directeur van het IOT (Inspraakorgaan Turken in Nederland). Er is in ons land blijkbaar een organisatie die zich zo noemt. Waarom bestaat deze club - en wie vertegenwoordigt zij? Mij in elk geval niet. Dat weet ik zeker, want niemand heeft mij gevraagd of ik me eenzaam voel. Dat valt overigens alleszins mee. Maakt u zich geen zorgen. Daarbij, er is niks verkeerd aan eenzaamheid: 'De eenzaamheid is de beste voedster der wijsheid,' schreef Laurence Sterne ooit.

Maar dit terzijde.

Het ironische aan dergelijke organisaties als het IOT is: men wil niet dat een bevolkingsgroep over één kam wordt geschoren maar voelt zich kennelijk wel geroepen om namens de Turkse samenleving op onderzoeken zoals die van het RIVM te reageren. 'Uit integratierapporten weten we al dat Turken zich veel minder thuis voelen in Nederland en vaker last hebben van heimwee,' aldus de directeur. 'Maar dat de eenzaamheid zo hoog is en onder alle generaties sterk wordt gevoeld, is opvallend.'

 
Een grotere groep Turken kiest voor een moderne vorm van verzuiling, zoekt elkaar heel bewust op in moskeeën, cafés en culturele centra - die overigens vaak door de Nederlandse overheid worden gesubsidieerd -, wijst externe invloeden af en zien deze zelfs als een bedreiging, wat het RIVM vertaalt in een gevoel van eenzaamheid en onwenselijkheid
Turken bij de Islamitische Universiteit in Rotterdam. Daar zou een demonstratie zijn tegen de opvang van Turks-Nederlandse kinderen bij christelijke gezinnen of homostellenBeeld anp

Heimwee?

In het onderzoek staat duidelijk aangegeven dat ook veel twintigers zich eenzaam voelen en hoewel ik over deze stelling de nodig twijfels heb, weet ik één ding zeker: het heeft niks met heimwee te maken, maar vooral met een vorm van onaangepastheid. Wat voor heimwee moet iemand hebben die hier in Nederland is geboren? Die persoon is gewoon een Nederlander, geboren en getogen - al zal het onverdraagzame deel van ons land het hier niet mee eens zijn.

Eigen pad kiezen
Echter, wanneer iemand zijn blik louter naar buiten richt, naar het thuisland van zijn ouders, bijvoorbeeld door almaar naar de Turkse televisie te kijken en volgens culturele bepalingen van dát land te leven, dan is het logisch dat er een zeker ongemak ontstaat, het gevoel dat Nederland niet op jou staat te wachten, niet per se op jou als individu, maar op jou als afgevaardigde van een groep met een andere identiteit, waaraan ijzerenheinig wordt vastgeklampt.

Dat er heel veel Nederlandse Turken zijn die wél hun eigen pad kiezen, geen sociale of religieuze riten en tradities volgen en daardoor succesvol zijn in ons land, bevestigt deze theorie. Zij maken eigen keuzes, trouwen met elkaar of met een autochtoon, en zo ontstaat een nieuwe generatie Nederlanders, met roots over de grenzen.

Maar een grotere groep Turken kiest voor een moderne vorm van verzuiling, zoekt elkaar heel bewust op in moskeeën, cafés en culturele centra - die overigens vaak door de Nederlandse overheid worden gesubsidieerd -, wijst externe invloeden af en zien deze zelfs als een bedreiging, wat het RIVM vertaalt in een gevoel van eenzaamheid en onwenselijkheid. Laatstgenoemde organisatie trok trouwens onderhavige conclusie na rondvraag bij een aantal lokale GGD'en. Dat is hetzelfde als wanneer je naar een ziekenhuis loopt, en gaat vragen hoeveel zieken er zijn. Natuurlijk lopen er mensen met problemen bij een GGD!

'Tijdelijkheidsmentaliteit'
In Dagblad Trouw rept de van oorsprong Turkse sociale wetenschapper en psychotherapeut Murat Can van een 'tijdelijkheidsmentaliteit'. Hij zegt: 'Ze denken nog steeds: we zijn hier tijdelijk. Alsof ze altijd gastarbeider blijven. Waarom zou je investeren in je sociale positie als je nog steeds denkt dat je echte vaderland niet Nederland maar Turkije is? Maar als ze dan in Turkije komen, valt ook dat vies tegen. Want zo prachtig is dat land niet. Ook daar, ontdekken ze dan, horen ze bij een minderheid.' Allereerst lijkt het me niet verwonderlijk dat Murat Can vaak in aanraking komt met getroebleerde geesten, gezien zijn werk als psychotherapeut, en dat maakt zijn mening binnen deze context dan weer begrijpelijk en erg logisch.

Maar dan: 'een tijdelijkheidsmentaliteit'. Wat is dat voor iets geks? Die gaat niet op voor de jongste generaties Nederlanders met een Turkse achtergrond. Als zij denken dat ze ooit naar Turkije moeten vertrekken, dan hebben ze of een vertekend beeld van de werkelijkheid, of zij stellen verkeerde prioriteiten, iets wat overigens niks heeft te maken met de manier waarop een volk, in dit geval Nederlanders, met een minderheidsgroep omgaat.

Iedereen in dit land heeft dezelfde rechten, of je nu Turkse, Marokkaanse of Antilliaanse ouders hebt. Het is makkelijk om in een slachtofferrol te kruipen. De echte uitdaging ligt in verkenning, het loslaten van vastgeroeste opvattingen en volledig opgaan in de nieuwe omgeving, zonder te vergeten waar je oorspronkelijk vandaan komt. Die 'tijdelijkheidsmentaliteit' valt alleen te billijken voor de eerste lichting Turkse Nederlanders, mensen die in de jaren zestig en zeventig naar Nederland kwamen met het idee hier even geld te verdienen en dan weer naar huis te verkassen.

Balanceren tussen twee culturen
Het gevoel van eenzaamheid dat deze eerste generatie mogelijkerwijs zou kunnen hebben, is in een bejaardentehuis, als de kinderen twee keer per maand langskomen - een stereotype binnen onze samenleving. Maar ook dat gaat niet op voor de Turken in Nederland; zij nemen doorgaans hun ouders in huis en zorgen voor hen tot de dood. Balanceren tussen twee landen en culturen is niet eenvoudig, maar als iemand van de tweede of derde generatie zegt dat hij naar Turkije wil, dan valt hoongelach hem ten deel. De eerste generatie Turken zweert altijd: zo goed als we het hier hebben zullen we het nooit in het thuisland hebben. En wat dat betreft heeft Murat Can wel een punt.

Er valt zeker wat aan te merken op de Turkse Nederlander. Taalachterstanden, gedwongen huwelijken, ondervertegenwoordiging in kunst en cultuur en wat dies meer zij. Het klopt allemaal. Maar over een paar jaar zal dat ook anders zijn, mits men er voor open staat. Eenzaamheid is wel het minst grote probleem. Wie daaraan twijfelt, moet eens naar een Turks koffiehuis of naar een Big Fat Turkish Wedding. Daar is het altijd bal. Iedere week... Zoveel gezelligheid, je zou er bijna kluizenaar van worden.

Özcan Akyol is auteur van het boek Eus.

 
Eenzaamheid is wel het minst grote probleem. Wie daaraan twijfelt, moet eens naar een Turks koffiehuis of naar een Big Fat Turkish Wedding.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden