Columnkustaw bessems

Niet de gelegenheid maakt de dief, de dief maakt de dief

null Beeld

De daders? Die lijken een natuurverschijnsel voor de officieren van justitie die zijn belast met fraude in de coronacrisis. Zij geven vooral de overheid ervan langs, want die zette ‘de sluizen open’ met steun voor ondernemers. Om snel te kunnen helpen, werd er zo licht getoetst dat beroepscriminelen hun zakken konden vullen, zeiden de magistraten in NRC. Er is voor zeker tientallen miljoenen gesjoemeld.

Het deed me denken aan een waarschuwingsbord van de politie bij een park waar ik vaak kwam. Daarop stond een foto van een onbezorgd bellend meisje, met op de achtergrond een dreigende hand, op het punt om haar mobieltje weg te grissen. En in koeienletters de tekst: ‘USE IT, LOSE IT’, alsof je door te bellen straatroof over jezelf afriep.

Hier leek wel erg veel schuld bij het slachtoffer terecht te komen. Maar de redenering past bij de manier waarop de corona-aanpak wordt gewogen. Volgens criteria die namelijk al ver vóór de pandemie de gouden standaard waren voor ons nationaal beoordelingsvermogen: zijn de regels streng genoeg en heeft het niet te veel geld gekost?

Dat regeldenken gebeurt ook in omgekeerde richting en pakt ook dan nogal eens pervers uit. Hoe kon de overheid jarenlang zo veel van toeslagen afhankelijke gezinnen de grond in stampen? Omdat dat volgens de regels gebeurde. Hoe kon bij het CDA een grote donateur hoofd fondsenwerving én lid van het campagneteam zijn, en zich met het lijsttrekkerschap bemoeien? Omdat dat mag volgens de regels. Te zelden hoor je de vraag of een keuze de juiste is. Dan moet je het resultaat beoordelen, op grond van moeilijker grijpbare, morele afwegingen.

De overheid heeft 80 miljard uitgegeven aan economische steun. En het kabinet heeft dat zo snel mogelijk gedaan. Daarmee heeft zij al tijdens de crisis het herstel daarna bevorderd. Daar plukken we de vruchten van. Je moet er niet aan denken dat bovenop de ellende van de afgelopen veertien maanden, ook nog economische malaise zou volgen. Dat er mensen zijn die tijdens een crisis niet denken ‘hoe kan ik helpen?’ of ‘hoe red ik me?’ maar ‘hoe kan ik profiteren?’, dat ligt toch echt aan hen. Niet de gelegenheid maakt de dief, de dief maakt de dief.

Ga terug naar het moment dat deze krant als eerste meldde hoe Sywert van Lienden en zijn compagnons belastinggeld in hun zak hadden gestoken, terwijl ze hadden gedaan alsof hun mondkapjeshandel liefdadigheid was. Dat was gewoon ondernemen, klonk het toen. Alles volgens de regels, zei Van Lienden. Sinds gisteren weten we dat hij en zijn compagnons Bernd Damme en Camille van Gestel zelfs tegen hun eigen vrijwilligers logen. Zoiets vergt een bijzonder soort uitvreter, waartegen een overheid zich juist in een noodtoestand nooit helemaal kan wapenen.

De overheid valt veel te verwijten in de coronacrisis, maar toeschietelijkheid en verkwisting? Gaan we ons dáár het meest druk om maken? Hoongelach is er over de groots opgezette teststraten, waar je sinds kort terechtkunt als je naar een evenement wilt. Vergund zonder Europese aanbesteding, peperduur, tot dusver nauwelijks in gebruik en mogelijk nooit in deze omvang nodig. Maar ik ben geneigd zoiets met mildheid te bezien. Ook hier heeft de overheid in haast veel gedaan, niet wetend wat er komen zou. Inmiddels verkeren we in de comfortabele wetenschap dat de vaccinaties fabelachtig werken. Maar als dat slechter was uitgepakt?

Geld, regels en procedures mogen houvast geven, maar ze bieden niet per se het antwoord op de vraag of de juiste keus is gemaakt. Ze kunnen het zicht daarop zelfs belemmeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden