Opinie

Niet Ajax schiep Cruijff, maar Cruijff schiep Ajax

Mocht Ajax in het Johan Cruijff-stadion gaan spelen dan zou dat heel mooi, maar ook onverdiend zijn.

Mensen in de rij bij de Arena voor het tekenen van het condoleanceregister voor Johan Cruijff.Beeld anp

Johan Cruijff is sinds zijn overlijden op donderdag 24 maart nationaal en internationaal op grootse wijze herdacht. In Amsterdam werd de oproep gedaan zijn naam als eerbetoon te verbinden aan de thuishaven van zijn club Ajax, nu nog Amsterdam Arena geheten. Is dat een goed plan? Zo hecht was de relatie tussen club en icoon toch niet meer?

Ajax-directeur Edwin van der Sar noemde Cruijff die donderdag in een eerste reactie 'de grootste speler die Ajax heeft voortgebracht'. Onbedoeld vatte hij daarmee de kiem van de conflicten tussen club en speler samen. Het is het eeuwige misverstand dat het Ajax was dat Cruijff heeft voortgebracht. In werkelijkheid is het namelijk andersom. Nog heel even de feiten: in 1964 debuteerde Johan Cruijff bij een club in degradatienood. Toen hij negen jaar later naar Barcelona vertrok, was Ajax de beste club van de wereld.

Hoe reageerde Ajax toen op dat vertrek in 1973? Cruijff in het boek Boem: 'Er is bij het weggaan één ding geweest dat me werkelijk diep heeft gestoken en waarover ik verschrikkelijk nijdig ben geweest. Mijn ouders hebben bijna twintig jaar of nog langer hun vaste stekkie op de overdekte tribune van het Ajax-stadion. Bij mijn vertrek zijn hen die plaatsen afgepakt. Oom Henk die met Nel een leven lang dag en nacht had klaargestaan! Dat vond ik van een kleinheid, die zelfs ik niet voor mogelijk had gehouden'.

Afscheidsduel

In 1978 zette hij voor het eerst een punt achter zijn actieve carrière. Het afscheidsduel met Ajax ontaardde in een 0-8-nederlaag tegen het door bestuur en publiek geprikkelde Bayern München. De Duitsers kregen vrij spel van zijn lamlendig spelende ploeggenoten. Voorafgaand aan het duel had Cruijff als afscheidscadeau van Ajax-voorzitter Ton Harmsen een kleurentelevisie gekregen.

Nadat later zijn rentree twee landstitels had opgeleverd, vond voorzitter Harmsen het mooi geweest. Cruijff daarover in De Telegraaf: 'In 1983 overleed mijn tweede vader en het verlies van Ome Henk greep me zo aan dat mijn spel eronder leed. Het bestuur wist dat en toch bracht het allerlei indianenverhalen in de wereld en werd ik zwaar beschadigd bij Feyenoord afgeleverd.'

Opnieuw keert Cruijff een paar jaar later terug, nu als technisch-directeur. In 1987 weet zijn elftal de Europa Cup voor Bekerwinnaars te winnen. Maar als het bestuur gemaakte afspraken niet nakomt, trekt de technisch-directeur begin 1988 zijn conclusie en neemt ontslag. Een voorstel tot bemiddeling wordt door de Ajax-ledenraad met 0 tegen 27 stemmen van tafel geveegd.

Cruijff in Nieuwe Revu een jaar later: 'Harmsen heeft me pijn gedaan (...). Eigenlijk heeft hij mij twee keer pijn gedaan, heeft hij mijn zoon die met plezier bij Ajax speelde twee keer getroffen.' Dat laatste betreft zoon Jordi die vanaf 1981 in de jeugd van Ajax speelt. Eerst ziet hij zijn vader naar Feyenoord vertrekken, in 1988 volgt een definitieve verhuizing van de familie Cruijff naar Barcelona.

Cruijff: 'Ik ben drie keer bij Ajax gekomen, alle drie de keren kwam ik op een moment dat de kas leeg was en alle drie de keren ben ik weggegaan met een volle kas.'

Onbeantwoorde liefde

Nog één keer is er sprake van een terugkeer met een lege clubkas die bij het afscheid ruim gevuld is. In 2011 neemt Cruijff zitting in de Raad van Commissarissen (RvC) van Ajax. Dat wordt omgezet in een adviseurschap als die RvC na gerechtelijke stappen wordt opgeheven.

In 2015 escaleerde een conflict tussen de Ajax-leiding en Cruijffs oogappel Wim Jonk die uiteindelijk werd ontslagen. Afgelopen december schaarden de leden zich achter die beslissing van de Ajax-bestuursraad: met 324 tegen 0 stemmen werd de band met het clubicoon definitief doorgesneden.

Tot in zijn allerlaatste Telegraaf-column had Johan Cruijff het over Ajax als 'mijn club'. Zijn liefde voor de club was immens. Een liefde die lang niet altijd werd beantwoord. Vooral niet door die 'negenennegentig procent van de bestuursleden die niets van de materie weet'.

Ook in Barcelona waren er uiteraard conflicten met de 'junta', maar daar is de erfenis van Cruijff gewaarborgd. Net als bij pupil Pep Guardiola. Wim Jonk ziet dat bij Ajax niet gebeuren. Sterker, de afbraak van die erfenis is volgens hem al ingezet.

Mocht het ervan komen dat Ajax in het Johan Cruijff-stadion gaat spelen, dan zou dat heel mooi, maar ook wel onverdiend zijn. Mooi voor de gewone aanhang die de club dan toch blijvend verbonden ziet worden met de man die Ajax groot gemaakt heeft. De Ajax-bestuurderen mogen vooral Johan op hun blote knietjes danken in het geval de familie Cruijff grootmoedig akkoord is gegaan met de vernoeming.

Sytze de Boer is samensteller van het boek Johan Cruijff Uitspraken, een biografie in citaten, en documentalist bij de Volkskrant.

Sytze de Boer is samensteller van het boek Johan Cruijff Uitspraken, een biografie in citaten, en documentalist bij de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden