ColumnSheila Sitalsing

Niemand weet hoeveel mensen onterecht op zwarte lijsten van de overheid staan

null Beeld

Ze waren boos, de Tweede-Kamerleden die maandag vijf uur lang met de beide staatssecretarissen van belastingzaken in gesprek gingen in een poging te achterhalen of en hoe en wanneer en hoe lang er gediscrimineerd is bij de dienst Toeslagen. Nu zijn volksvertegenwoordigers vaker geëmotioneerd tot de macht drie, dan gaat het van geschokt via verbijsterd naar woedend, maar dit keer hadden ze een punt te pakken.

Want dat de Belastingdienst gediscrimineerd heeft in het schandaal rond de kinderopvangtoeslag door mensen met een dubbele nationaliteit eruit te pikken, is al vastgesteld. Dat de dienst de privacywetgeving heeft overtreden ook. Ze hield zwarte lijsten bij van mensen die zonder nader onderzoek het vinkje ‘fraudeverdachte’ kregen; die lijsten zijn met vinkje en al terecht gekomen bij andere overheidsinstanties.

Maar hoeveel mensen daarop stonden? Wat er naast dubbele nationaliteit allemaal nog meer heeft gezeten of misschien zelfs nog steeds zit in de risicomodellen waarmee computers bij allerhande overheidsdiensten automatisch op fraudejacht gaan? Hoe het kan dat, als etniciteit volgens de staatssecretaris ‘geen rol’ heeft gespeeld bij de discriminatie, fraude-ambtenaren in intern berichtenverkeer toch repten van ‘een nest Antillianen’ – koninkrijksgenoten met slechts één nationaliteit? In hoeveel overheidssystemen nog steeds onterechte waarschuwingsvinkjes staan achter de namen van nietsvermoedende burgers? Hoe lang, hoe diep?

Hans Vijlbrief, staatssecretaris van belastingzaken, zucht en steunt en zegt dat hij het niet weet. Hij moet dat nog uitzoeken, zegt hij. Hij zal een paar ambtenaren ondersteboven houden, belooft hij. Het is ingewikkeld, piept hij. En hij zucht andermaal. Bij zijn aantreden had Vijlbrief gezegd dat hij de Belastingdienst heel graag ‘weer saai wil maken’. Vooralsnog wordt hij vooral afgeblaft door Kamerleden – niet saai.

Dat er illegale zwarte lijsten zijn vol vermoedelijke onschuldigen, stond een jaar geleden in de krant. Niettemin is tot dusver niemand op het ministerie erin geslaagd te tellen hoeveel mensen daarop staan. Daarvoor moeten de gegevens van driehonderd- tot vijfhonderdduizend mensen worden doorgevlooid.

Wat ook niet duidelijk is: of de fraudevermoedens van de belastingdienst ook ongecheckt terecht zijn gekomen in de systemen van woningcorporaties, gemeenten en sociale diensten. Waardoor burgers geen huis kunnen huren of problemen krijgen met hun uitkering. En waarmee de privacy-wetgeving met voeten is getreden. Net als het recht van burgers om netjes behandeld te worden door hun overheid.

Vijlbrief schudt voorzichtig van neen. Geen idéé. Hij zit erbij als een overreden egeltje. De ene parlementariër tiert, een ander haalt Jan Doedel aan, een derde sist ‘wat dóen we hier?’.

Deze maandagmiddag is exemplarisch voor de toeslagenaffaire: pers en parlement moeten jengelen om informatie, op simpele vragen kan het ministerie geen antwoord geven, uit elk vrijgegeven document blijkt het nóg erger te zijn, en elke poging tot reparatie duurt langer dan het vaccineren van een middelgroot verzorgingstehuis.

Aan het eind van het debat pent Pieter Omtzigt, Kamerlid van het CDA, met ongeduldige halen een opdracht neer: dat de regering een overzicht moet geven ‘van alle wetten waaraan de Belastingdienst zich de afgelopen zeven jaar niet gehouden heeft’. Binnen twee weken.

Vijlbrief laat een nerveuzig lachje ontsnappen: of het ook drie weken mogen zijn. Of meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden