OpinieInleveren in crisistijd

‘Niemand ontslaan bij staatssteun? Dat is een pavlovreactie van Asscher’

De solidariteit tussen werknemers en werkgevers staat onder druk. Waar PvdA-leider Lodewijk Asscher vindt dat bedrijven die steun ontvangen niemand mogen ontslaan, stelt MKB-voorman Jacco Vonhof dat werknemers ook offers moeten brengen, zoals het over een lange periode uitsmeren van vakantiegeld. Wat zeggen de experts?

Gesloten horeca op het Utrechtse Neude. Beeld ANP

Mathijs Bouman (econoom en journalist)

‘Het is verstandig dat we in Nederland zoveel mogelijk bedrijven met behoud van zoveel mogelijk personeel door de crisis proberen te loodsen. We bewandelen niet de weg van de Verenigde Staten, waar ze eerst meteen iedereen ontslaan, en dan over een paar maanden precies dezelfde vacatures online zetten.

‘Maar het behouden van banen moet nu per sector bekeken worden. Campings en vakantieparken kunnen over twee maanden weer open, die hebben enkel een tijdelijke overbrugging nodig.

‘Er zijn ook bedrijven die hun activiteiten niet door kunnen zetten. Bepaalde sectoren, zoals de evenementenbranche en de auto-industrie, gaan een recessie tegemoet. Ik denk niet dat daar plots nieuwe regelingen voor bedacht moeten worden. Houd je noodlijdende bedrijven met staatsgeld kunstmatig overeind, dan krijg je een soort staatskapitalisme. Het is onlogisch om te eisen dat zij iedereen in dienst houden. Dan doen we alsof ze op volle capaciteit moeten draaien, of anders maar failliet moeten gaan. Dat is eigenlijk wat Lodewijk Asscher zegt. Bedrijven krijgen staatssteun en toch vallen er ontslagen, dat roept bij hem een pavlovreactie op.

‘Ik snap dat hij dat zegt, maar het is een vertekend beeld, want bedrijven krijgen geen steun voor mensen die ze ontslaan. Word je een kleiner bedrijf, dan krijg je ook minder toelage. Werknemers die offers brengen door akkoord te gaan met arbeidstijdverkorting, met het opnemen van vakantiedagen of het afzien van vakantiegeld - dat gaat niet helpen; bedrijven moeten mensen ontslaan omdat ze lange tijd hun omzet niet zien terugkeren. Het helpt niet om dan mensen in dienst te houden tegen een lager loon terwijl je toch geen werk voor ze hebt.

‘In deze fase van de crisis belanden we in een recessie. Daar hoort bij dat de arbeidsmarkt beweegt, sectoren komen op of zakken weg, daar horen bijscholingen en opleidingsbudgetten bij. Dat is beter dan zomaar geld uitdelen voor thuiszitten.’

Aukje Nauta (bijzonder hoogleraar organisatiepsychologie Universiteit Leiden)

‘Ik zie weinig in het eenzijdig opleggen van offers aan werknemers, zoals het spreiden van vakantiegeld. Je krijgt makkelijker iets, als je ook iets geeft. Wie iets voor een ander doet, bouwt het vertrouwen op dat hij of zij in de toekomst iets terugkrijgt. Indirecte wederkerigheid noemen we dat. Goede werkgevers doen dat meestal ook. Die investeren in hun mensen, bijvoorbeeld door leermogelijkheden te bieden. Wie nu eenzijdig offers vraagt, moet goed in de spiegel kijken.’

‘Mijn advies aan mkb’ers die in de problemen zitten, is om hun werknemers te betrekken bij de toekomst van hun bedrijf. Wees transparant: organiseer bijvoorbeeld een Zoom-sessie waarin je vertelt dat de omzet met 80 procent is teruggelopen, en vraag ze om als een soort ‘co-ondernemers’ mee te denken over oplossingen. Er zijn vast mensen die best een dag minder willen werken, al dan niet tijdelijk. Het belangrijkste is dat je goed communiceert en open bent over wat er speelt. Als je dat niet doet, gaan al gauw de hakken in het zand.’

‘Of een werkgever zelf ook offers kan brengen? In deze tijd is een plan B voor werknemers meer nodig dan ooit. Als ze hun baan toch kwijtraken, moeten ze ergens op terugvallen. Ze moeten dus aandacht besteden aan hun duurzame inzetbaarheid. Daar ligt een mooie taak voor de werkgever, bijvoorbeeld door iemand een opleiding te bieden of netwerkgesprekken te organiseren. Maar ook hier geldt: doe het in gezamenlijk overleg en leg dit niet zomaar op.’

Gerrard Boot (hoogleraar arbeidsrecht Universiteit Leiden)

‘Het is mogelijk offers van werknemers te vragen, maar dan moet het strikt op vrijwillige basis zijn. Bovendien is er een groot verschil tussen het inleveren van salaris en het inleveren van vakantiedagen of arbeidstijdverkorting. Alleen de laatste twee opties vallen binnen de arbeidsovereenkomst.

‘De arbeidstijdverkorting kon de werkgever tot 17 maart eenzijdig aanvragen, tijdelijk en eenmalig, maar daar is toen de NOW-regeling voor in de plaats gekomen, dus dat kan niet zomaar meer. De werkgever kan alleen een werknemer die 100 procent in dienst is ontslaan en vervolgens voor 80 procent in dienst nemen, als er goedkeuring voor is van het UWV. Het makkelijkste is voor werkgevers om tijdelijke contracten niet te verlengen. Maar mensen in vaste dienst ontslaan is aan allerlei regels gebonden, dus dat kan sowieso niet zomaar.

‘Het standpunt van Lodewijk Asscher dat er geen ontslagen mogen vallen bij bedrijven die staatssteun ontvangen begrijp ik, maar het punt van minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) is goed verdedigbaar. Als een bedrijf 40 procent omzet verliest, kamp je met een acuut liquiditeitsprobleem. Dat vangt de NOW-regeling slechts ten dele op. De dip naar 80 procent zal voor sommige bedrijven incasseerbaar zijn. Bij bedrijven die dividend kunnen uitkeren, is het logisch dat je eist dat ze geen dividend betalen, maar mensen aanhouden.

‘Maar voor veel bedrijven zal een verlies van eenvijfde van de omzet niet op te vangen zijn. Als je een bedrijf met 20 procent verlies verplicht iedereen in dienst te houden, krijg je een heel gekke situatie. Die zal op lange termijn onhoudbaar blijken en het kan goed zijn dat je dan nog veel meer mensen moet ontslaan, omdat het bedrijf anders failliet gaat. Je moet de mogelijkheid van ontslag dus van geval tot geval bekijken, anders kan het standpunt van Asscher averechts werken.’

Lees ook

Sheila Sitalsing: Solidariteit betekende dat rijk betaalde voor arm – de wereld was nog overzichtelijk
Solidariteit. Vroeger was het een woord dat bij ‘links’ hoorde: rijk betaalde voor arm. Maar door een virus veranderde niet alleen de wereld, maar ook de betekenis van solidariteit, schrijft Sheila Sitalsing. Klappen uit het keukenraam voor zorgpersoneel, je peperdure kaartje van Mojo Concerts niet terugvragen, opvang in de regio.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden