Opinie

Neusspray tegen depressie: oude wijn in nieuwe verpakking

De recent aanbevolen neusspray tegen depressie stoelt op een bestaand middel, in een flesje. Die nieuwe verpakking stuwt de prijs meteen naar grote hoogte, betoogt Jos Jaspers.

Een kliniek waar de ketaminebehandeling al gebruikt wordt Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Een kliniek waar de ketaminebehandeling al gebruikt wordtBeeld Hollandse Hoogte / AFP

Recentelijk heeft de firma Janssen, onderdeel van het Amerikaanse Johnson & Johnson, een neusspray tegen depressie op de markt gebracht. Het actieve bestanddeel is esketamine – sinds 1997 bekend – en een medicijn dat op de lijst staat van essentiële medicijnen van de wereld­gezondheidsorganisatie (WHO).

Het Zorginstituut adviseert het ministerie van Volksgezondheid deze neusspray tegen moeilijk behandelbare depressies op te nemen in het basispakket (Ten eerste, 10 februari).

Partydrug

Sinds 1995 lijdt mijn broer aan een therapieresistente depressie, waarover in deze krant eerder is geschreven ­(Wetenschap, 17 juni, 2018). Nog weer een paar jaar daarvoor, om precies te zijn op 11 mei 2016, knipte mijn vrouw onder het motto ‘je weet maar nooit’, een artikel uit van Jeske Hendriks in de Volkskrant: ‘Partydrug ketamine dempt doodswens.’ Dat was de laatste strohalm waaraan mijn broer zich destijds heeft vastgeklampt.

Op 1 juni 2016 nam mijn broer voor het eerst esketamine. Het resultaat was fenomenaal. De depressieklachten verdwenen. Twee keer per week gebruikt hij een kleine dosis (ongeveer een tiende van de dosis zoals die als partydrug wordt genomen). Hij heeft zijn leven weer terug en kan van zijn kleinkinderen genieten. Sindsdien ijveren wij voor het beschikbaar komen van esketamine voor therapieresistente depressie.

Prijsverschil

Het Zorginstituut meldt nu bij het pakketadvies dat de kosten voor de behandeling van een patiënt met deze spray 10.175 euro per jaar bedragen. Mijn broer gebruikt een oplossing met esketamine die hij gewoon even in de mond neemt (de mond is goed doorbloed en neemt de esketamine op in de bloedbaan) en vervolgens spoelt hij het met een slok water weg. Dit is vergelijkbaar met ‘het pilletje onder de tong’. Per jaar geeft hij maar 208 euro uit aan esketamine.

Het is ons volstrekt een raadsel hoe een ‘oud’ middel dat nu als neusspray wordt verpakt, ineens bijna vijftig keer zo duur is geworden. Waarom niet gewoon in een flesje met dezelfde actieve stof in de juiste dosering?

In onderzoek van Robert Schoevers, hoogleraar en afdelingshoofd psychiatrie in het Universitair Centrum Psychiatrie in Groningen en behandelaar van stemmingsstoornissen, werd deze wijze van toediening ook toegepast. In een uitzending van Dokters van Morgen (30 oktober, 2018) is te zien hoe een patiënte door esketamine haar leven weer op de rails krijgt.

Het Zorginstituut geeft geen onderbouwing van de 10.175 euro die een behandeling met de spray zou kosten. Esketamine is, als gezegd, al in 1997 ­geregistreerd. Het als een neusspray verpakken zal ook niet zo moeilijk zijn. Misschien is het merkwaardige prijsverschil te verklaren door het feit dat, omdat esketamine in een flesje een ‘oud’ middel is, je daarvoor geen torenhoge prijs kunt vragen?

Patent

Iedere farmaceut kan en mag dat maken. Omdat het nu als neusspray is verpakt, is het een ‘nieuw’ middel. Het is dezelfde chemische stof die op een andere manier wordt toegediend. Daar heeft de firma Janssen nu een patent op en dan kun je vragen wat je wil.

De farmaceutische industrie heeft slechts één doel: winstmaximalisatie. In een artikel van Ellen de Visser en ­Michiel van der Geest (Wetenschap, 15 juni, 2018) zijn de trucs van de farmaceuten al eens helder uiteengezet. Men kan patenten vrijwel onbeperkt verlengen door een bestaand middel in een nieuwe verstuiver te verpakken.

Naar onze mening zouden chemisch identieke middelen van een dergelijke constructie moeten worden uitgesloten. Het is de chemische stof die werkzaam is, niet de verpakking.

Het is verbazend dat in de hele keten van instanties die geneesmiddelen beoordelen er niemand is geweest die heeft bedacht dat een flesje met dezelfde actieve stof in de juiste dosering even effectief is als een neusspray en ook nog tegen 2 procent van de kosten van een neusspray.

Depressie is een ziekte die enorm leed met zich meebrengt en grote maatschappelijke consequenties heeft: ontwrichting van gezinnen, arbeidsverzuim en suïcide. Het lijden bij therapieresistente depressie is onbeschrijflijk, wat de hoge incidentie van suïcide verklaart. Het beschikbaar maken van een betaalbaar middel voor een groot deel van de therapieresistente depressieven zou enorm veel leed besparen voor de patiënten en hun omgeving.

Jos Jaspers is universitair docent aan de UU.

Leestips: Bad Pharma, Ben Goldacre en Deadly Medicines and Organised Crime, Peter C. Gøtzsche

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden