Nepnieuwsles op Italiaanse middelbare scholen

De vrees van Italiaanse politici voor nepnieuws neemt bizare vormen aan, constateert onze correspondent Jarl van der Ploeg.

Als we alle Italiaanse politici moeten geloven, zijn alle Italiaanse politici manipulatieve leugenaars. Dat is zo'n beetje de samenvatting van de ruzie momenteel woedt in Rome en die draait om nepnieuws

Als we alle Italiaanse politici moeten geloven, zijn alle Italiaanse politici manipulatieve leugenaars. Dat is zo'n beetje de samenvatting van de ruzie momenteel woedt in Rome en die draait om nepnieuws. Zo is de belangrijkste oppositiepartij van het land eropuit om, via een netwerk van nepnieuwssites, de verkiezingen te manipuleren, terwijl die regeringspartij er op haar beurt alles aan doet het volk voor te liegen via de traditionele en leugenachtige kranten.

Dat nepnieuws een thema is heeft alles te maken met de aanstaande verkiezingen waarbij vooral de regerende Partito Democratico (PD) van partijleider Matteo Renzi vreest voor Russisch-Amerikaanse, Russisch-Franse of Russisch-Duitse toestanden.

Boete

Zo stond een belangrijke partijbijeenkomst van de PD dit weekend vrijwel volledig in het teken van nepnieuws en maakten vrijwel alle Italiaanse kranten - van het linkse La Stampa tot het rechtse Il Giornale - maandag hun voorpagina's vrij voor zijn plannen nepnieuws voortaan te beboeten. De ex-premier wil socialenetwerksites als Facebook, Instagram en Twitter boetes tot wel 5 miljoen euro opleggen zodra ze nalaten nepnieuws te verwijderen.

Op nota bene op zijn eigen Facebookpagina legde Renzi uit waarom: 'Wij zijn iedere dag slachtoffer van nepnieuws', schreef hij, 'en iedere dag ontdekken we nieuw nepnieuws dat op een nog verontrustendere manier tweedeling probeert te zaaien in onze samenleving.' Renzi's hoofd tolt inmiddels van het bereik van de Italiaanse nepnieuwssites, schreef hij; pagina's die gezamenlijk wel zeven miljoen likes hebben.

Op die manier zagen miljoenen Italianen nog tijdens de partijbijeenkomst filmpjes waarin een regeringsminister er abusievelijk van wordt beticht te rouwen bij de begrafenis van maffiabaas Totò Riina, net als een filmpje waar Vladimir Poetin (aldus de vals vertaalde ondertiteling) Renzi de schuld geeft voor het missen van het WK voetbal.

Matteo Renzi.Beeld anp

Onderzoek

Wat de polemiek niet hielp, was een onderzoek van de Italiaanse journalist Alberto Nardelli, die zich vorige week afvroeg waar al dat nepnieuws eigenlijk vandaan komt. Via een reeks unieke Googlecodes gebruikt door de belangrijkste Italiaanse nepnieuwssites, stuitte Nardelli op een propagandasite gelieerd aan de belangrijkste oppositiepartij in Italië, de Vijfsterrenbeweging.

Dat is een snel groeiende politieke beweging die niet alleen voortkomt uit een weblog van oprichter Beppe Grillo - Beppegrillo.it stond jarenlang in de top-10 van meest bezochte blogs ter wereld - maar bovendien werd mede-opgericht door internetgoeroe Gianroberto Casaleggio.

Samen met Grillo droomde Casaleggio van een nieuwe vorm van directe democratie waarbij burgers zichzelf informeren via onafhankelijke nieuwswebsites, de koers van een land bepalen door middel van internetstemmingen.

Sindsdien werd de Vijfsterrenbeweging al meermaals beschuldigd van het manipuleren van dergelijke internetgebruikers via nepnieuws. Zelf ontkent de Vijfsterrenbeweging overigens iedere betrokkenheid en noemt het de beschuldigingen op haar beurt 'nepnieuws', puur bedoeld om de partij zwart te maken en de heersende macht (lees: Renzi) steviger in het zadel te helpen.

Het gevolg: heel veel vraagtekens voor de Italiaanse kiezer, die het sowieso al moeilijk had met dat wereldwijde web. Uit een Europees onderzoek bleek eerder nog dit jaar dat 28 procent van de Italianen nog nooit - minder dan één seconde dus - op internet surfde.

'Tien geboden van het nepnieuws'

Om het volk toch enigszins te wapenen tegen te sluimerende gevaren van het internet, begonnen achtduizend middelbare scholen deze maand met een uur wekelijkse nepnieuwsles. Daarbij krijgen Italiaanse pubers nepnieuws-training aan de hand van de 'Tien geboden van het nepnieuws'. Denk aan: 'gij zult geen ongecontroleerd nieuws verspreiden', 'gij zult vragen om bronnen en bewijs' en 'gij zult onthouden dat internet en social media gemanipuleerd kunnen worden'.

Jarl van der Ploeg is correspondent in Rome.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden