Opinie

'Neem jonge veelplegers hun illegaal verkregen blingbling af'

Hoogleraar jeugdbescherming Ido Weijers stelt een nieuwe aanpak voor van de extreem overlastgevende groep jonge veelplegers. 'Zodra een jonge welbewuste 'volharder' schuldig is bevonden aan een vijfde vermogensdelict, moet de rechter hem langdurig onder financieel toezicht kunnen stellen.'

Beeld anp

De jeugdcriminaliteit is de laatste jaren spectaculair gedaald. Tussen 2005 en 2012 is het aantal geregistreerde minderjarige verdachten meer dan gehalveerd. Ook in zelfrapportages onder jongeren zien we een daling en slachtofferenquêtes wijzen in dezelfde richting. We kunnen dan ook spreken van een onmiskenbare trend. We zien een vergelijkbare ontwikkeling in de hele westerse wereld. In de Verenigde Staten begon dit proces al in de jaren negentig van de vorige eeuw. Deze opvallende daling is dus ook nauwelijks op het conto van de Nederlandse politie en justitie te schrijven. Integendeel, de politie is niet beter geworden in het oplossen van misdrijven: het ophelderingspercentage is sinds 2005 gedaald.

Zo'n spectaculaire daling zien we echter nog niet bij een cruciale groep: de jonge veelplegers. Het aantal minderjarige en jongvolwassen zeer actieve veelplegers, voor wie criminaliteit dagelijkse routine is geworden, bleef maar stijgen en vertoont pas zeer recentelijk een lichte daling. Toch blijft dit de groep waar we het meeste last van hebben. En waar we het minst raad mee weten.

Amsterdam kent zijn Top 600-aanpak, Gouda heeft zijn Top 60. Deze namen zijn minder gelukkig gekozen, omdat stoere straatjongens hier best bij willen horen: dat verhoogt immers je straatwaarde. Maar de aanpak is overtuigend, omdat er integraal wordt gewerkt: alle jongeren worden intensief door multidisciplinaire teams benaderd. Dat is hard nodig, omdat het vrijwel zonder uitzondering jongeren betreft die met een diversiteit aan problemen te maken hebben: vroegtijdig schoolverlaten samenhangend met gebrekkige intelligentie, ernstige stoornissen, zwakke opvoedingsomgeving, slechte woonsituatie, een dagelijkse, bijna onontkoombare omgang met verkeerde vrienden en totaal gebrek aan perspectief op werk.

Alle inspanningen zijn erop gericht om een wending ten goede in het leven van deze meest problematische jongens en jongemannen te bereiken en ze zo snel mogelijk te laten stoppen met hun antisociale levensstijl.

In ons onderzoek hebben we 81 jeugdige veelplegers jarenlang gevolgd tot in hun vroege volwassenheid. Criminologisch onderzoek heeft laten zien dat vrijwel alle jeugdige veelplegers voor hun 30ste stoppen met criminaliteit. Het gaat er dus om dit proces waar mogelijk te versnellen. Wij constateren in ons boek 'Stoppen of volharden' dat er vier fasen in dit proces kunnen worden onderscheiden.

Straatwaarde
Het is in het bijzonder de kleine groep in de eerste fase, die vast van plan is om door te gaan met waar ze mee bezig zijn, waar we ons tot op heden onvoldoende raad mee weten. Zij kunnen zich (nog) volstrekt niet verplaatsen in de gevoelens van anderen, gaan calculerend te werk, maar spenderen hun illegale inkomsten net zo makkelijk. Ze tonen hun straatwaarde graag, rijden opzichtig op de nieuwste scooters of in een dure wagen, vaak zonder rijbewijs en doorgaans zonder verzekering.

Wij stellen een nieuwe aanpak voor van deze kleine maar extreem overlastgevende groep welbewuste 'volharders'. Dat is een maatregel van financiële curatele: zodra een jonge veelpleger schuldig is bevonden aan een vijfde vermogensdelict, moet de rechter hem langdurig onder financieel toezicht kunnen stellen. Alles waarvan hij niet kan aantonen dat het legaal is verkregen, wordt dan afgepakt. In de praktijk bestaat behoefte aan zo'n middel, om deze groep zo spoedig mogelijk duidelijk te maken dat criminaliteit uiteindelijk niet loont. Taakstraffen zijn voor de volharders een lachertje, boetes zetten alleen aan om door te gaan en 'zitten' ervaren ze als beroepsrisico. Ze calculeren, maar ze doen het voor de blingbling. Daarom is het zaak ze op dit meest gevoelige punt te treffen.

Ido Weijers is als hoogleraar Jeugdbescherming en emiritus hoogleraar Jeugdrechtspleging verbonden aan de Universiteit Utrecht. Het voorstel voor financiële curatele wordt bediscussieerd op het congres Jonge veelplegers, dat op 25 september wordt gehouden in de Jaarbeurs Utrecht. Daar zal het boek Stoppen of volharden. Portretten van jonge veelplegers worden aangeboden aan staatssecretaris Fred Teeven. Zie www.jongeveelplegers.nl/

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden