Neem CPB-cijfers met korreltje zout

Niemand moet willen geloven dat we precies 29 euro miljard moeten bezuinigen, zoals het CPB beweert. Ik kom ook dit keer op een heel ander bedrag uit

Vorige week publiceerde het CPB de vooruitzichten voor de Nederlandse economie tot 2015 en gaf in een moeite door het nieuwe heilige getal aan waar de politiek mee moet zien klaar te komen. Publiceerde vorig jaar het CPB het getal 4, nu komt het instituut met het heilige getal 29.

Verbeteren
Het getal 4 was het aantal miljarden waarmee de overheidsfinanciën zouden verbeteren als de AOW-leeftijd met twee jaar zou worden verhoogd. Het getal 29 is het aantal miljarden euro’s waarmee het financieringstekort zal moeten dalen om de overheidsfinanciën ‘houdbaar’ te maken. Een beleid is houdbaar, volgens het CPB, als het kan worden voortgezet zonder Griekse toestanden, dat wil zeggen zonder een exploderende overheidsschuld.

Wie zoals ik probeert deze getallen zelf na te rekenen, komt nogal bedrogen uit. De rapporten van het CPB hebben nogal eens het karakter van heilige schriften. Een gewoon mens begrijpt er niets van. Toen ik het getal van 4 miljard probeerde na te rekenen, kwam ik er achter dat er net zo goed 0 uit had kunnen komen, ja zelfs dat de verhoging van de AOW-leeftijd geld zou kunnen gaan kosten in plaats van geld opleveren.

Bij deze berekening is het niet veel anders. Het CPB is de vergrijzingsautoriteit geworden sinds het in 2000 voor de eerste keer het ‘houdbaarheidstekort’ uitrekende. Toen kwam er uit dat de vergrijzing een budgettaire inspanning van ongeveer 4 miljard euro per jaar zou vergen. Een schijntje, vergeleken met de huidige 29 miljard euro, maar toch kwam die boodschap toen niet goed uit, want Zalm was net bezig de schatkist over de Nederlandse belastingbetaler leeg te strooien.

CPB-hoed
In 2006 kwam de volgende berekening en toen kwam er een houdbaarheidstekort van bijna 16 miljard uit de CPB-hoed te voorschijn. Dat is een stuk lager dan het nu is, maar toch is er iets vreemds aan de hand. In 2006 werd aangenomen dat dit jaar (2010) het financieringstekort op nul uit zou komen. Het is, zoals bekend, veel hoger, namelijk ruim 36 miljard. Een jaar geleden nog zei het CPB dat driekwart daarvan, dus 27 miljard euro, niet zou verdwijnen, ofte wel ‘structureel’ zou zijn.

Inmiddels blijkt dat het tekort in 2015 zo’n 18 miljard euro zal bedragen, dus 9 miljard structureel tekort is opeens verdwenen. Maar toch, gezien het nagenoeg ontbreken van ‘houdbaarheidsbeleid’ door Balkenende IV, behalve dan de minuscule fiscalisering van de AOW die Bos heeft weten in te voeren, zou je verwachten dat bovenop het tekort van 16 miljard van 2006 toch minstens het tekort van 18 miljard uit 2015 zou moeten worden opgeteld. Dat brengt mij op 34 miljard.

Dan heb ik het nog niet eens over de hogere overheidsschuld die het gevolg is van garanties en leningen aan de banken en waarvan het niet duidelijk is hoeveel er van terug gaat komen. Laten we zeggen, dat dat nog eens tot 1 miljard extra rentelasten zal leiden op termijn. Dan komt het houdbaarheidstekort uit op 35 miljard euro, precies het bedrag waar tot voor kort iedereen het over had.

Beleidsarm
Wil ik nu zeggen dat het CPB veel te optimistisch is over de overheidsfinanciën? Nou nee, eigenlijk ook niet. Wat ik wil zeggen is dat die berekeningen met heel veel korrels zout genomen moeten worden. Wil de lezer het niet geloven? Nog een voorbeeldje dan. Het CPB zegt altijd ‘beleidsarme’ berekeningen te maken. Op basis daarvan wordt verondersteld dat de AOW-uitkering in de toekomst welvaartsvast zal zijn. Erg beleidsarm is dat echter niet, want in de afgelopen 30 jaar is de AOW-uitkering voortdurend op achterstand gezet. Daardoor is de AOW juist goedkoper geworden ondanks een toename van het aantal bejaarden.

Als ook in de komende 30 jaar de AOW niet de welvaart volgt, komt men voor de berekeningen uit 2006 uit op een houdbaarheidstekort van precies nul. Als dan, bovendien, het ‘structurele’ tekort de komende jaren na afloop van de crisis verder zal dalen naar nul, dan komt men ook voor de huidige berekening van het houdbaarheidstekort op nul uit! Kortom, het houdbaarheidstekort zal ergens tussen de 0 en 35 miljard euro liggen, maar dat het precies 29 miljard euro zal zijn, moet niemand willen geloven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden