Opinie

Nederlandse politicus mist overtuigingskracht

Nederlandse politici zijn niet in staat hun kiezers te insperen met een gloedvol en overtuigend betoog.

Mark Rutte tijdens de HJ Schoo-lezing van 2013 in de Rode Hoed. Beeld Guus Dubbelman

De manier waarop we in ons land debatteren is hoogst onpersoonlijk en gaat op den duur vervelen. Om die reden gaan onze landelijke politici niet zo lang mee als hun vakgenoten in de ons omringende landen. Zou je een politicus steeds beter leren kennen, zou je niet zo snel op hem uitgekeken raken.

De houdbaarheidsdatum van Mark Rutte is na vijf jaar premierschap al in zicht, terwijl Laurent Fabius al in de jaren tachtig van de vorige eeuw premier van Frankrijk was en vandaag triomfen viert als architect van het Klimaatakkoord. Waarom is dan bij Nederlandse politici zo gauw de glans er af? De verklaring schuilt in de wijze waarop in ons land politiek bedreven wordt.

Bob de Ruiter is speechschrijver en oprichter van Het Betere Verhaal. Beeld Najib Nafid

'Convincere' en 'Persuadere'

De oude Romeinen hadden twee woorden voor overtuigen. Het eerste is 'convincere'. Dat staat voor overtuigen in de zin van overwinnen. De spreker begint met zijn standpunt en onderbouwt dat met drie argumenten.

Het is de ietwat agressieve variant van overtuigen. 'Ik heb gelijk en dat ik gelijk heb, ga ik je nu uitleggen.' Het is de techniek waarin Nederlandse politici uitblinken en waarop zij elkaar overhoren. 'Geeft u mij eens drie argumenten.... Oh, kunt u dat niet? Dan twee.'

Een spreker heeft er echter geen belang bij om het conflict op te zoeken met zijn publiek. Daarom ontwikkelden de Romeinen een meer subtiele aanpak: die van 'persuadere'. Dat staat voor 'verleiden', 'overhalen' en 'meenemen'.

Het gehoor meenemen met een meeslepende redenering; dat was de kunst. Sprekers als Seneca gingen vanaf dat moment als redenaars door het leven. Het standpunt is dan geen vertrekpunt, maar een eindpunt, een logische conclusie.

Een redenaar durft het aan om rivaliserende redeneringen tegenover elkaar te zetten en wijst op alle mogelijke gevolgen, positief dan wel negatief. Vervolgens geeft hij aan wat voor hem persoonlijk de doorslag geeft. Zijn eigen gevoelens en persoonlijke waarden komen dan om de hoek kijken. Resulteert dat in een innerlijke worsteling vol zorgen, twijfels en dromen? Nog mooier! Dat heet bezieling.

Een mooi verhaal is verdacht

Maar Nederlandse politici laten niet in hun kaarten kijken, laat staan in hun ziel. Zo zegt Mark Rutte dat hij geen visie heeft en dat politiek slechts 'het oplossen van problemen' behelst. Als hij straks de politiek de rug toekeert, verdwijnt hij als een dief in de nacht: zonder zijn identiteit prijs te geven, zonder sporen achter te laten en zelfs zonder dat we te weten zijn gekomen waar het hem om te doen was, behalve dan problemen oplossen.

Zoiets is alleen mogelijk in een land waar mensen vooral graag gewoon doen, prat gaan op 'de inhoud' en een 'mooi verhaal' per definitie verdacht vinden. Je hoort ook wel eens: 'Laten we de retorica even achterwege laten.' Wie dat zegt, zegt eigenlijk: 'Laten we geen energie steken in het aanschouwelijk verwoorden van wat voor ons op het spel staat.'

Gelukkig doen ze dat elders wel. Niet alleen in Frankrijk, maar evenzeer in Engeland en Duitsland.

Zo hield Hilary Benn, de schaduwminister van Buitenlandse Zaken, in het Britse Lagerhuis een gloedvol betoog voor internationale solidariteit en aanvallen op IS-doelen in Syriƫ: 'We never have and we never should walk by on the other side of the road.'

Angela Merkel nam een vijandig congres bij de arm en leidde haar terug naar de 'door God gegeven waardigheid aan ieder afzonderlijk mens' en het 'humanitaire imperatief' dat daar uit voortvloeit.

Ons land heeft ook meer dan ooit politici nodig die de onzekerheden eerlijk durven benoemen, die verschillende scenario's onder ogen durven zien maar ook vertellen welke overwegingen en gevoelens voor hen persoonlijk doorslaggevend zijn.

Als kiezers voelen we ons dan met hen verbonden, zelfs als we uiteindelijk een andere afweging maken. En als we hen dan steeds beter leren kennen en zien hoe zij knokken voor de goede zaak, zullen zij ons niet gaan vervelen.

Die houdbaarheidsdatum? Dat is dan zo ongeveer het allerlaatste waarover we ons dan druk maken.

Bob de Ruiter is speechwriter en oprichter van Het Betere Verhaal

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.