Column Aleid Truijens

Nederlands is een schoolvak geworden dat nergens over gaat

Zouden er brede universiteiten bestaan in Frankrijk, China of Noorwegen waar je geen Frans, Chinees of Noors kunt studeren? Door de overheid gefinancierde instellingen opheffen die onderzoek doen naar de eigen taal en literatuur én opleiden tot eerstegraads leraar – welke regering is zo gek? Echt Nederlands, dit ‘weg met ons’-denken.

Universiteiten zijn zelfstandige bedrijven hè, vindt de minister. Als ze geen klantjes trekken, pech dan. Ingrid van Engelshoven zei nog iets onzinnigs: dat je met Nederlands heus geen leraar hoeft te worden. Welnee. Je kon ook, veel leuker, vertaler worden! Vertaler? Van wat in wat dan?

Vijf eerstejaars Nederlands waren er aan de VU; 255 in Nederland. Veel te weinig om de bovenbouw van alle havo/vwo’s van bevoegde leraren te voorzien. Daarvan zou de minister best wakker mogen liggen. Zij is er verantwoordelijk voor.

De belangrijkste reden dat niemand Nederlands wil studeren, is dat het op school een stom vak is. Daar hebben de leerlingen gelijk in. De leraar bij mij thuis heeft het zien gebeuren. Kozen vijftien jaar geleden in elke vwo-klas twee leerlingen, geïnspireerd door zijn lessen en de door hem gereanimeerde schoolkrant, voor een studie Nederlands, nu niet één meer. Hij heeft ze nog wel, leerlingen die gretig lezen, die in het geniep gedichten of songteksten schrijven, of een blog voltikken. Maar die gaan communicatiewetenschap studeren, of mediakunde.

Die vakken bestonden niet toen ik in de jaren zeventig Nederlands studeerde. Iedereen die van lezen en schrijven hield deed Nederlands. Het was dringen; we moesten loten. Nederlands was ook veruit het leukste schoolvak. Je praatte er weleens, via de literatuur, over wat je dacht of voelde, of over seks. Het was niet van zo’n looiige ernst als andere vakken, er viel wat te lachen. Je mocht je hart uitstorten in zelfgeschreven verhalen. Je werd gezien. De docent Nederlands was een buitenbeentje op school, iemand om verliefd op te zijn.

De studie Nederlands werd langzaam teruggebracht van 7 naar 4 jaar. Te kort om alle onderdelen – taalbeheersing, taal- en letterkunde, van alle eeuwen – diepgaand te bestuderen. Vaak kiezen studenten nu voor het ‘nuttige’ hoofdvak taalbeheersing, waardoor ze voor de klas komen met geringe kennis van literatuur. Dat helpt niet.

Dat leerlingen Nederlands ‘haten’, komt niet doordat ze eindeloos zijn lastiggevallen met onleesbare, al lang dooie schrijvers. Dat is een misvatting. Werden ze maar vaker lastiggevallen met schrijvers en dichters, dood of levend. Verleidde hun docent hen maar eens met verhalen of gedichten die niet meteen in hun kleine ‘leefwereld’ passen. Werd aan pubers maar gevraagd om hun gedachten te formuleren.

Het aantal lesuren voor literatuur werd teruggebracht tot een handjevol per jaar, te weinig om één kind ervoor warm te maken. Leraren verzuchten wanhopig: het dondert niet wát ze lezen, áls ze maar lezen. Dus lezen leerlingen vooral bagger. Kennelijk is literatuur voor hun docent de moeite van het verdedigen niet waard.

Docenten Nederlands dienen zich te richten op één dienstbaar en volkomen dood geformaliseerd onderdeel: tekstbegrip. Dat hebben geestloze commissies met meerletternamen zo beslist. Nuttig voor je toekomstige studie. Strontvervelend. Omdat tekstbegrip het enige onderdeel is dat centraal wordt geëxamineerd en scholen doodsbang zijn voor lage slagingspercentages, drukt het alle andere lesstof weg. Nederlands is een vak geworden dat nergens over gaat.

Drie jaar geleden analyseerde een groep onderzoekers onder leiding van Theo Witte de teloorgang van het vak al grondig, in het Manifest Nederlands op school, met mogelijke oplossingen. Het maakte weinig los. Voordat allerlei nieuwe commissies worden opgetuigd: léés dat manifest. De minister vooral.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden