OpinieChina-beleid in Nederland

Nederlands China-beleid is door steeds assertiever gedrag Beijing en coronacrisis achterhaald

Alleen een gezamenlijke strategie met andere landen kan krachtig tegenwicht aan Beijing bieden, betogen Henk Schulte Nordholt en Alex Krijger.

Premier Mark Rutte met de Chinese minister van Buitenlandse Zaken, Wang Yi, in Den Haag.Beeld EPA

Begin september bezocht de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi een aantal Europese landen waaronder Nederland, Frankrijk en Duitsland. Tijdens alle bezoeken kreeg Wang Yi te horen dat de recent afgekondigde Veiligheidswet in Hongkong onacceptabel is. De Franse President Emmanuel Macron gaf bovendien de Chinese minister op subtiele wijze te kennen dat het Chinese telecommunicatiebedrijf Huawei niet langer welkom is in Frankrijk: het wordt niet in de ban gedaan, maar de vergunningen worden afgebouwd en het bedrijf mag niet leveren aan militaire bases en nucleaire installaties. ‘U zou hetzelfde doen met Europese technologie’, zei de Franse president gevat.

Eveneens deze maand bracht de Duitse regering het strategische rapport ‘Leitlinien zum Indo-Pazifik’ naar buiten. In een toelichting stelde de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas: ‘Het politieke Westen ligt ook in het Oosten. We geven vandaag een duidelijke boodschap af: de regio van de Indische en Stille Oceaan is een prioriteit van het Duitse buitenlandse beleid. Het kabinetsbesluit van vandaag bepaalt de koers voor onze toekomstige betrekkingen met dat deel van de wereld.’

Het rapport doet concrete voortellen om de samenwerking tussen Europa en de regio op terreinen als klimaat, vrijhandel en vooral veiligheid te verdiepen. Wat dat laatste betreft zien de Duitsers ook een rol voor de NAVO, wat gezien de huidige taken van die organisatie revolutionair zou zijn. De samenwerking is vooral gericht op India, Australië, Japan, Nieuw-Zeeland, Singapore en Zuid-Korea – alle democratische landen. De grootste democratie ter wereld India wordt als belangrijkste partner gezien - een geopolitieke strategische keuze die de Amerikanen allang gemaakt hebben. Beijing zal dit Duitse voorstel van een democratisch front afdoen als een poging om China te ‘omsingelen’.

Koopman en dominee

Wat betekent dit voor Nederland? Ons buitenlands beleid hinkt traditioneel op twee gedachten: de koopman in ons wil zakendoen, de dominee wil dat alleen doen met landen die netjes met hun onderdanen omgaan. Als dat land China heet wordt het vraagstuk nog complexer: het bilaterale handelsvolume in 2019 was 55 miljard euro en alle grote Nederlandse multinationals hebben fabrieken in China; tegelijkertijd zitten er in de provincie Xinjiang honderdduizenden Oeigoeren in heropvoedingskampen, en is er met de op 30 juni ingevoerde Veiligheidswet aan de autonomie van Hongkong een einde gemaakt.

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) zegt dat de meeste van de op Nederland uitgevoerde cyberaanvallen uit China afkomstig zijn, en we raken steeds afhankelijker van Chinese technologie en spullen – denk aan mondkapjes en beademingsapparatuur.

De notitie ‘Nederland-China: een nieuwe balans’ van mei 2019 vormde een goede aanzet voor een China-beleid, maar is door het steeds assertiever wordende gedrag van Beijing sinds het uitbreken van de corona-epidemie achterhaald. Het uitstellen van keuzes is niet langer mogelijk. Bedrijven en universiteiten moeten bij wijze van voorbeeld weten in hoeverre ze kennis mogen delen met hun Chinese partners.

Een modern Nederlands China-beleid moet daarom uitstijgen boven de traditionele tweespalt van mensenrechten en handelsbelangen. Dat is te beperkt, te bilateraal gedacht.

Duidelijke stellingname

De opkomst van China zorgt voor een herschikking van de machtsverhoudingen die Nederland noopt tot een duidelijke stellingname. Onze grondwet schrijft voor dat ons land zich inzet voor de bevordering van de internationale rechtsorde. Wat ooit een nobel streven was naar een paradijs op aarde, is nu geworden tot een bittere noodzaak om te overleven in een steeds grimmiger wordende wereld.

De belangrijkste strijd van de 21ste eeuw gaat niet meer tussen Oost en West of zelfs niet tussen rijk en arm, maar tussen democratieën en dictaturen. Tussen staten die nog vertrouwen hebben in vrijheid, democratie en rechtsstaat en landen die enkel geloven in macht. Met deze constatering als vertrekpunt kan vorm worden gegeven aan een nieuw China-beleid. Een alleingang van ons land is slim noch effectief. Ooit werden de diplomatieke betrekkingen tussen Nederland en China verlaagd vanwege de levering van onderzeeboten aan Taiwan; nu zal Beijing niet aarzelen ons veel harder aan te pakken bij het tonen van ‘China-onvriendelijk gedrag. ‘

De Europese Unie is ook wat China betreft verdeeld, maar lijkt door de Chinese reactie op de coronacrisis eensgezinder te worden. Samenwerken met China is prima, maar we moeten technologisch niet afhankelijk worden en resoluut voor onze waarden staan.

De Franse en Duitse maatregelen verdienen daarom navolging. De kans dat China door een krachtig tegenspel van democratische landen binnenlands verandert is groter dan als we niets doen. Uiteindelijk is dat ook goed voor de mensenrechten.

Henk Schulte Nordholt is sinoloog en publicist, Alex Krijger is oprichter van politiek adviesbureau Krijger & Partners.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden