Nederlands asielbeleid is stuitende miezerigheid

Wie de kille houding tegenover vluchtelingen in de jaren dertig hekelt, moet zijn verantwoordelijkheid nemen.

Migranten aan boord van een Italiaanse legerboot die ze heeft gered, 1 juli 2014. Beeld AFP

In de Europese Unie wonen 507.100.000 mensen. Met 150 duizend vluchtelingen erbij zijn dat er 507.250.000. Inderdaad, dan wordt Europa eensklaps overvol. Nederland telde bij de aanvang van dit jaar 16.905.443 inwoners. Met 250 Syrische vluchtelingen extra zijn dat er 16.905.693. Inderdaad, dan bezwijken alle dijken. Libanon, dat op een kwart van het Nederlandse oppervlak een kwart van het aantal Nederlanders telt, huisvest meer dan een miljoen ontheemde Syriërs. De 'opvang in de regio', waarvan VVD-woordvoerder Azmani voor de electorale bühne zo'n groot nummer maakte, is in de praktijk allang een feit.

Ook al bestaan er geen makkelijke oplossingen voor het drama dat zich op en aan de overzijde van de Middellandse Zee voltrekt, het Nederlandse asielbeleid is van een stuitende miezerigheid; Duitsland en Zweden zijn aanzienlijk royaler. De toonzetting op het Binnenhof heeft daarbij regelrecht xenofobe trekken gekregen, waarbij, zoals oud-Ombudsman Alex Brenninkmeijer al eens constateerde, sommige uitspraken het latente racisme in de samenleving voeden, dat zich nu in tal van weerzinwekkende reacties 'van het volk' - 'laat ze maar verzuipen' - vertaalt.

Deze twitteraars voelen zich daarbij vast gelegitimeerd door Zijlstra's criminaliserende vergelijking van vluchtelingen met de recent ontmaskerde knuffelmoordenaar Holleeder. Dat Zijlstra daarna niet direct tot aftreden is gedwongen, zegt veel over de morele verloedering in Den Haag, waar, met dank aan de inventiviteit van de grootste woordengoochelaars, het werkelijke landsbelang op de lange termijn en de geloofwaardigheid van de overheid volledig ondergeschikt zijn gemaakt aan de regeerbaarheid op korte termijn.

Over het onhoudbare karakter van de Haagse 'oplossing' als zodanig, die alleen maar een oplossing vormt voor interne coalitieproblemen om een onhoudbaar kabinet in stand te kunnen houden, is al genoeg gezegd. Opvallend is wel hoezeer, vooral bij de VVD, politieke standpunten afhankelijk zijn geworden van het politieke ambt dat toevallig wordt vervuld. Zijlstra verdedigt nu als fractieleider wat hij in de tijd van Verdonk als raadslid in Utrecht onverdedigbaar achtte, Jozias van Aartsen hekelt nu als burgemeester wat hij indertijd als fractieleider zelf bepleitte. We zagen dat al eerder bij Ivo Opstelten en de Nationale Politie: tegen als burgemeester in Rotterdam, vóór als minister in Den Haag. Als iets het publieke beeld versterkt dat politici karakterloze opportunisten zonder eigen morele opvattingen zijn, is het dat.

Burgemeester van Rotterdam, Aboutaleb in gesprek met VVD'er Malik Azmani voor aanvang van het rondetafelgesprek over Bed Bad en Brood. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

In deze meidagen, 70 respectievelijk 75 jaar na dato, worden vast weer veel vrome woorden gewijd aan vrijheid en mensenrechten en nog zo wat. En ook zal er vast weer, gelijk men zich de afgelopen jaren regelmatig genoodzaakt zag, door deze of gene politicus met een zekere gêne teruggekeken worden op de kille houding waarop Joodse en politieke vluchtelingen uit Duitsland in de jaren dertig bij de Nederlandse overheid - de gevierde latere 'oorlogskoningin' Wilhelmina inclusief - konden rekenen, en op de dito houding jegens de teruggekeerden uit de kampen. Bespaar ons dan de gemakzuchtige terechtwijzing van anderen vanwege hun tekortschietende omgang met andermans leed, en toon U liever verantwoordelijk waarvoor U nu zelf verantwoordelijk kunt zijn!

Wie, als historicus, van een wat grotere afstand kijkend, de Nederlandse reacties van toen met de huidige vergelijkt, kan niet nalaten ter verdediging van het vorige geslacht op te merken dat men met het bruskeren van Hitler een conflict met een handelspartner riskeerde die aanmerkelijk crucialer was dan het barbaarse regime in Saoedi-Arabië nu, en dat Nederland na de Oorlog veel armer was dan dit van welvaart barstende land vandaag. Moest er na 1945 met de toen teruggekomenen schaarste worden gedeeld, dat ligt nu anders.

Thomas von der Dunk

Ook al is de zowel uit (voor zover strikt te scheiden) politieke als economische vluchtelingen bestaande stroom niet in eerste instantie aan Europa te wijten, daarmee is het niet slechts een Arabisch of Afrikaans probleem, zoals Rutte meent. Waar het de politieke oorzaken - onderdrukking en oorlog - betreft, is het Westen door wapenleveranties aan als 'stabiele partners' bejubelde landen als Egypte en Saoedi-Arabië (indertijd ook Saddams Irak) medeplichtig. En ook waar het economische oorzaken - armoede, wanbestuur, corruptie - betreft, gaat het niet vrijuit. Enerzijds doordat dankzij een pact tussen westerse multinationals en omgekochte lokale machthebbers de gewone bevolking in die landen te weinig van de eigen grondstoffenrijkdom profiteert. En anderzijds omdat het Westen de thuismarkt gesloten houdt voor Afrikaanse producten en tegelijk op de Afrikaanse markt de Afrikanen met eigen bulkproducten wegconcurreert. Ontwikkelingssamenwerking is te eenzijdig tot exportbevordering verworden: niet de ontwikkeling ginds, maar het profijt voor het eigen bedrijfsleven staat voorop.

Zolang dat welvaartsverschil zo groot blijft, en het Westen bovendien - met zijn dure expats en zijn met videocamera's behangen middenklassetoeristen - de eigen welvaart ook nog zo nadrukkelijk buitengaats etaleert, zullen de arme migranten blijven komen, wat een Azmani ook aan papieren maatregelen denkt te kunnen verzinnen. Daarbij zijn het juist de meest ondernemende jongeren, bereid om veel risico te nemen en elk baantje aan te nemen, die vooropgaan - als het autochtone Nederlanders zou betreffen precies de ideaal-typische mens van de VVD.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden